İşçinin İş Yerinde Vefat Etmesi: Haklar, Tazminatlar ve Hukuki Süreç

İş Yerinde Ölüm Vakalarının Hukuki Boyutu ve Mirasçıların Talep Edebileceği Haklar

İşçinin iş yerinde vefat etmesi, çalışma hayatında karşılaşılabilecek en acı ve hukuki sonuçları en ağır olan olayların başında gelmektedir. Mevzuatımıza göre, bir işçinin iş yerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya işveren tarafından tahsis edilen bir araçla işe gidiş gelişi sırasında hayatını kaybetmesi hukuken ölümlü iş kazası olarak nitelendirilmektedir. Bu durum, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında açıkça düzenlenmiş olup, vefat eden işçinin geride kalan ailesine (mirasçılarına) çeşitli maddi ve manevi haklar tanımaktadır. İş hukukunun temel amacı olan işçiyi koruma ilkesi, işçinin vefatı halinde onun geride bıraktığı ailesini koruma prensibine dönüşmektedir. Bu noktada, sürecin doğru yönetilmesi ve yasal hakların eksiksiz talep edilmesi, kederli ailelerin mağduriyetlerinin bir nebze olsun giderilebilmesi için hayati öneme sahiptir.

Vefat eden işçinin geride kalan hak sahipleri, öncelikle 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında ödenmemiş olan işçilik alacaklarını talep etme hakkına sahiptir. Bu alacakların başında kıdem tazminatı gelmektedir. İşçinin vefatı, iş sözleşmesini kendiliğinden ve doğal olarak sona erdiren bir durumdur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, işçinin ölümü halinde en az bir yıllık çalışma süresi (kıdemi) bulunuyorsa, kıdem tazminatı yasal mirasçılarına ödenmek zorundadır. Ölümün şeklinin, intihar dahi olsa, kıdem tazminatına hak kazanmayı engellemediği hukuki bir gerçektir. Ayrıca, işçinin içeride kalan ödenmemiş maaşları, fazla mesai ücretleri ve kullandırılmayan yıllık izin ücretleri de mirasçılar tarafından işverenden talep edilebilir.

İşçinin İş Davası Devam Ederken Vefat Etmesi Durumu yazımızı okumak için

Ölümlü iş kazalarında en önemli tazminat kalemlerinden biri destekten yoksun kalma tazminatıdır. Bu tazminat, vefat eden işçinin yaşarken maddi destek sağladığı kişilerin (eşi, çocukları, bazen anne ve babası), işçinin ölümü nedeniyle uğradıkları maddi kaybın işverenden tahsil edilmesini ifade eder. Destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanırken, vefat eden işçinin son maaşı, kalan muhtemel ömrü, geride kalanların yaşları ve destek ihtiyaçları gibi birçok teknik kriter dikkate alınır. Gaziantep Adliyesi’nde ve yerel İş Mahkemelerinde görülen bu tür davalarda, dosya mutlaka aktüerya (tazminat hesaplama) uzmanı bilirkişilere gönderilir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini ne ölçüde aldığı ve olaydaki kusur oranı, çıkacak tazminat miktarını doğrudan etkilemektedir.

Maddi kayıpların yanı sıra, işçinin ani ve acı bir şekilde vefatı, ailesi üzerinde derin ve onarılamaz psikolojik yıkımlar yaratır. Hukuk sistemimiz, bu manevi acının bir nebze olsun hafifletilebilmesi amacıyla hak sahiplerine manevi tazminat talep etme hakkı tanımaktadır. Manevi tazminatın miktarı, olayın oluş şekline, işverenin kusurunun ağırlığına ve tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre hakime tanınan geniş takdir yetkisi çerçevesinde belirlenir. Bu tazminatların talep edilebilmesi için açılacak davalarda 10 yıllık zamanaşımı süresi bulunmaktadır. Bu süre, kazanın veya vefatın gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Sürecin idari boyutunda ise Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) devreye girmektedir. İş yerinde gerçekleşen vefat olayının derhal kolluk kuvvetlerine ve en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirilmesi zorunludur. Kurum müfettişleri tarafından yapılacak inceleme sonucunda olayın bir iş kazası olduğu tescillenirse, vefat eden işçinin hak sahiplerine ölüm geliri (iş kazası geliri) bağlanır. SGK tarafından bağlanan bu gelir, işverene karşı açılacak maddi tazminat davalarında hesaplanan toplam tazminattan peşin sermaye değeri oranında düşülür. Böylece mükerrer (çift) ödemenin önüne geçilmiş olur. Ancak manevi tazminat talepleri SGK’nın bağladığı gelirden bağımsızdır ve herhangi bir indirime tabi tutulmaz.

Hukuki uyuşmazlıkların çözümünde, dava açmadan önce arabuluculuk kurumu zorunlu bir adımdır. İşçi alacakları (kıdem, yıllık izin vb.) için zorunlu arabuluculuk şartı aranırken, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları arabuluculuk dava şartına tabi değildir; yani doğrudan İş Mahkemesinde dava açılabilir. Ancak uygulamada, tarafların uzun süren dava süreçlerinden kaçınmak ve adalete daha hızlı erişmek adına ihtiyari (isteğe bağlı) arabuluculuk yoluna başvurdukları da sıkça görülmektedir. Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu olarak, 11 yıllık mesleki tecrübemizle, ailelerin bu zorlu ve hassas dönemlerinde adaletin tecelli etmesi için titizlikle çalışıyor; Gaziantep yerelindeki mahkeme pratiklerini göz önünde bulundurarak hak kayıplarının önüne geçmeyi hedefliyoruz.

İşçinin Eğitim Seviyesinin Arabuluculuk Tutanaklarının Geçerliliğine Etkisi yazımızı okumak için

Vaka Analizi

Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren bir tekstil fabrikasında meydana gelen emsal bir olayda, makine operatörü olarak çalışan işçi, çalışma saatleri içerisinde ve makinesi başında fenalaşarak kalp krizi geçirmiş ve vefat etmiştir. İşveren tarafı, ölümün doğal yollarla gerçekleştiğini ve işyeri koşullarıyla bir nedensellik bağı (illiyet bağı) kurulamayacağını iddia ederek hiçbir tazminat ödemeye yanaşmamıştır. Vefat eden işçinin ailesi adına yürüttüğümüz hukuki süreçte, öncelikle olayın SGK tarafından “iş kazası” olarak tescil edilmesi sağlanmıştır. Ardından Gaziantep İş Mahkemesinde açılan maddi ve manevi tazminat davasında, işçinin uzun süredir aşırı mesai saatleriyle (günde 12-14 saat) çalıştırıldığı, çalışma ortamının havalandırma açısından yetersiz olduğu ve işçinin periyodik sağlık taramalarının işveren tarafından ihmal edildiği ispatlanmıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; işçinin iş yerinde geçirdiği kalp krizi sonucu ölümü, krizin oluşmasında işverenin yarattığı stresli ve ağır çalışma koşullarının etkisi bulunduğu hallerde açıkça iş kazası sayılmaktadır.

Mahkeme heyeti, alınan bilirkişi raporları doğrultusunda işvereni kusurlu bulmuş; merhum işçinin eşi ve iki çocuğu lehine yüklü miktarda destekten yoksun kalma tazminatına ve manevi tazminata hükmetmiştir. Ayrıca ödenmemiş kıdem tazminatı ve içeride kalan ihbarsız çalışma dönemine ait fazla mesai alacakları da yasal faiziyle birlikte mirasçılara ödenmiştir. Bu vaka, iş yerinde gerçekleşen ve ilk bakışta “doğal ölüm” gibi görünen olayların dahi, uzman bir hukuki inceleme ile iş kazası kapsamında değerlendirilebileceğini ve ailelerin mağduriyetinin yargı yoluyla giderilebileceğini somut bir şekilde kanıtlamaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

İletişim Bilgileri
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13
Yer: Gaziantep
Web: akillar.av.tr

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar:

• 4857 Sayılı İş Kanunu
• 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu Emsal Kararları