İşçinin Eğitim Seviyesinin Arabuluculuk Tutanaklarının Geçerliliğine Etkisi

Arabuluculuk Sürecinde İrade Sakatlığı İddiası ve İşçinin Eğitim Seviyesinin Hukuki Analizi

Hukuk sistemimizde “irade serbestisi” esastır; ancak bu iradenin hata, hile veya korkutma gibi nedenlerle sakatlanması durumunda yapılan işlemlerin iptali mümkündür. İş hukukunda arabuluculuk tutanaklarının iptali davalarında, işçinin “iradesinin fesada uğratıldığı” iddiası sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak yargı makamları bu iddiayı incelerken somut olayın özelliklerini, tarafların sıfatlarını ve kişisel durumlarını titizlikle analiz eder.

Avukat diliyle ifade etmek gerekirse; bir hukuki işlemin irade sakatlığı nedeniyle iptali için, ileri sürülen iddianın somut delillerle ispatlanması ve bu iddianın “hayatın olağan akışına” uygun düşmesi gerekir. Vatandaşın anlayacağı basit bir ifadeyle; eğer üniversite mezunu, tecrübeli bir mühendisseniz, mahkeme sizin “Ne imzaladığımı anlamadım” veya “Zorla imzalattılar” şeklindeki savunmanızı kabul etmekte çok daha katı davranır. Yargıtay’ın da onayladığı görüşe göre; eğitimli ve iş tecrübesi olan bir bireyin, imzaladığı belgenin sonuçlarını öngörememesi mantık dışı kabul edilmekte, bu da iptal davasının reddine güçlü bir gerekçe oluşturmaktadır.

Vaka (Örnek Olay)

Olay: Uzun yıllar bir inşaat firmasında proje müdürü olarak görev yapan, üniversite mezunu İnşaat Mühendisi (A), iş sözleşmesi feshedildikten sonra arabulucu huzuruna çıkmış ve tüm haklarını aldığını beyan ederek tutanağı imzalamıştır. Ancak üç ay sonra “Aslında fazla mesailerimi almamıştım, işveren beni baskı altına aldı, ne imzaladığımı tam olarak kavrayamadım” diyerek arabuluculuk tutanağının iptali için dava açmıştır.

Karar: Mahkeme, (A)’nın eğitim durumunu, mesleki kıdemini ve sosyal statüsünü göz önüne almıştır. Mühendis olan birinin, imzaladığı metnin hukuki sonuçlarını bilecek donanımda olduğu vurgulanarak; somut, fiziksel bir baskı veya ağır bir hata kanıtlanamadığı sürece, sadece “anlamadım” iddiasının hayatın olağan akışına aykırı olduğuna hükmedilmiş ve dava reddedilmiştir.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

1. Sadece eğitim seviyem yüksek olduğu için mi davam reddedilir? Hayır, sadece eğitim seviyesi tek başına bir ret sebebi değildir. Ancak mahkeme, iradenizin sakatlanıp sakatlanmadığını ölçerken sizin “olayları kavrama yeteneğinize” bakar. Eğitimli bir bireyin ispat yükümlülüğü, hayatın olağan akışı gereği daha ağırdır.

2. Arabuluculuk tutanağını imzaladıktan sonra pişman olursam iptal edebilir miyim? Sırf pişmanlık veya “az para aldım” düşüncesiyle tutanak iptal edilemez. İptal için mutlaka hata, hile (aldatılma) veya cebir (korkutma/zorlama) gibi unsurların varlığı ve bunların mahkemede güçlü delillerle ispatlanması gerekir.

3. “Hayatın olağan akışına aykırılık” ne demektir? Toplumdaki genel tecrübelere ve mantık kurallarına göre bir olayın gerçekleşme biçiminin beklenenden farklı olmasıdır. Örneğin, bir avukatın veya üst düzey bir yöneticinin “Hukuki terimleri anlamadım” demesi hayatın olağan akışına aykırı kabul edilir.