İş Hukukunda Maktu Ücret ve Günlük Ücret Sistemleri: Bordrolama ve SGK Uygulamaları

İşçinin Ücret Tipinin Belirlenmesi ve Ay İçerisindeki Eksik Çalışmaların Yasal Sonuçları

Türk İş Hukuku uygulamasında, bir işçinin bordrosu düzenlenirken uygulanacak hesaplama yöntemi iki temel direğe dayanır: Maktu Ücret ve Günlük Ücret. Bir avukat olarak belirtmeliyim ki, bu iki sistem arasındaki ayrım sadece bir isim benzerliği değil, işçinin ay sonundaki cüzdanını ve sosyal güvenlik haklarını doğrudan etkileyen bir hukuk tekniğidir.

1- Günlük Ücret Sistemi: Takvim Günü Esaslı Hesaplama

Günlük ücret sisteminde temel kural, “çalışılan gün kadar ücret” ilkesidir. Bu sistemde işçi, ayın takvim gün sayısına göre (28, 29, 30 veya 31 gün) hakediş kazanır.

• Tam Çalışma Hali: İşçi ayın tamamında çalışmışsa, o ay kaç gün sürüyorsa o kadar günlük ücret alır. Örneğin Mart ayı 31 gün sürdüğü için 31 günlük ücret ödenir.
• Sigorta Prim Bildirimi: Ayın takvim günü ne olursa olsun (28 veya 31 fark etmez), tam çalışan işçi için SGK’ya her zaman 30 gün üzerinden bildirim yapılır.
• Asgari Ücret Farkı (Şubat Ayı): Şubat ayında 28 gün üzerinden ücret hesaplandığında, bu tutar asgari ücretin 30 günlük alt sınırının altında kalabilir. Bu durumda işveren, aradaki farkın sigorta primini (işçi payı dahil) kendisi üstlenerek bildirimde bulunmalıdır.

2- Maktu Ücret Sistemi: Sabit 30 Günlük Garanti

Maktu ücret (aylık ücret), işçinin ay içindeki takvim günlerinden bağımsız olarak her ay sabit 30 günlük ücrete hak kazandığı sistemdir.

• Hastalık ve Mazeret Durumu: Bu sistemin en büyük avantajı, işçinin hasta veya mazeretli olduğu hallerde dahi ücretinden kesinti yapılamamasıdır. İşçi o ay mazeretli olarak eksik çalışsa bile maktu 30 günlük ücretine ve 30 günlük sigorta primine hak kazanmaya devam eder.
• Rapor Parası Mahsubu: Eğer işçi hastalık nedeniyle SGK’dan “iş göremezlik ödeneği” almışsa, işveren bu tutarı maktu ücretten mahsup edebilir veya tam ödeme yapıp işçiden bu ödeneği talep edebilir.

3- Eksik Çalışma Durumunda Ücret ve Prim Gün Sayısının Hesaplanması

İşçi mazeretsiz bir devamsızlık yaptığında veya ücretsiz izne ayrıldığında, uygulanacak kesinti usulü sistemlere göre farklılık gösterir.

• Günlük Ücrette Kesinti: Takvim gün sayısından (örneğin 31’den) eksik gün sayısı düşülerek hem ücret hem de prim günü eksiltilir.
• Maktu Ücrette Kesinti: Mazeretsiz devamsızlıkta, takvim günü ne olursa olsun maktu 30 gün üzerinden eksiltme yapılır. 1 günlük devamsızlıkta her ay için 30-1=29 günlük ücret ödemesi esastır.
• 31 Gün Çeken Aylardaki “İstisna” Durum: 31 gün süren bir ayda işçi 1 gün mazeretsiz gelmezse, 31-1=30 gün ettiği için sigorta prim günü eksiltilmez ve yine 30 gün olarak bildirilir.

Vaka Örneği: Temmuz Ayında 1 Günlük Devamsızlık

Vakıa: Bir tekstil fabrikasında “maktu ücret” ile çalışan İşçi Ahmet, 31 gün çeken Temmuz ayında 1 gün mazeretsiz olarak işe gitmemiştir. İşveren Ahmet’in maaşından 2 günlük kesinti yapmış ve sigorta primini 29 gün olarak bildirmiştir.

Hukuki Analiz:

1. Ücret Kesintisi: Ahmet maktu ücretli olduğu için 31 gün değil, 30 gün üzerinden 1 günlük kesinti yapılmalıydı (30-1=29 gün).
2. Prim Günü: Temmuz 31 gün olduğu için, 1 günlük eksiklik sonrası kalan süre 30 gündür. Bu nedenle SGK prim günü 29 değil, 30 gün olarak bildirilmelidir.
3. Hafta Tatili: Maktu ücretli işçilere hafta tatili ücreti kesintisi uygulanmadığından, bu devamsızlık nedeniyle ekstra bir hafta tatili kesintisi yapılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Maktu ücretle çalışan işçi Şubat ayında 28 gün çalışsa kaç gün ücret alır? Takvim gününe bakılmaksızın 30 günlük tam ücret alır.
2. Günlük ücretli işçi Şubat ayında kaç gün ücret alır? Ayın takvim günü kadar, yani 28 gün ücret alır.
3. 31 gün çeken ayda tam çalışan günlük ücretli işçi kaç günlük maaş alır? 31 günlük tam ücrete hak kazanır.
4. Hangi durumda 31 günlük ayda 1 gün gelmeyen işçinin prim günü 30 gün bildirilir? Hem maktu hem günlük ücret sisteminde, 31-1=30 ettiği için prim günü 30 olarak bildirilir.
5. Maktu ücretli işçi raporluyken maaşı kesilebilir mi? Hayır, maktu ücretli işçinin hastalık ve mazeret hallerinde ücretinden kesinti yapılamaz.
6. Maktu ücrette mazeretsiz devamsızlıkta kesinti nasıl yapılır? Sabit 30 günlük ücret üzerinden eksik gün kadar indirim yapılır.
7. Günlük ücret sisteminde eksik çalışma olursa prim günü nasıl hesaplanır? Takvim gün sayısından eksik gün sayısı düşülerek bildirim yapılır.
8. Şubat ayında eksik gün bildirimi asgari ücretin altında kalırsa ne olur? İşçinin PEK tutarı asgari ücretin 30 günlük tutarının altında kalırsa, fark işveren tarafından karşılanır.
9. Maktu ücretli işçiye devamsızlık nedeniyle hafta tatili kesintisi yapılır mı? Maktu ücretli işçilere hafta tatili eksiltme hükümleri uygulanmaz.
10. İş göremezlik ödeneği maktu ücretten düşülebilir mi? Evet, işçiye ödenen rapor parası maktu 30 günlük ücretten mahsup edilebilir.

Hukuki süreçlerinizde hak kaybına uğramamak adına bordro ve ücret sistemlerinizin analizi için ofisimizden destek alabilirsiniz.