İmzasız ve Fazla Çalışma Tahakkuklu Bordroların Hukuki Niteliği ve İspat Gücü

Bordrolarda İmza Eksikliğinin İspat Hukuku Bakımından Doğurduğu Sonuçlar

İş hukukunda işçinin alın terinin karşılığı olan fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretlerinin ödenip ödenmediği hususunda en kritik belge bordrodur. Ancak her bordro, yargılama aşamasında aynı “zırh” etkisini yaratmaz. Yargıtay’ın birleşen hukuk dairelerinin aldığı son ilke kararları doğrultusunda; bir bordronun imzalı olup olmaması, davanın seyrini tamamen değiştiren bir yol ayrımıdır.

İmzasız Bordro ve Serbest İspat Serbestisi

İşveren tarafından tek taraflı hazırlanan ve üzerinde işçinin ıslak imzasını barındırmayan bordrolar, hukukumuzda “kesin delil” vasfı taşımazlar. Eğer bir bordroda fazla çalışma sütunu doluysa ancak işçi buraya imza atmamışsa; işçi, “Bordroda yazan rakam gerçeği yansıtıyor olsaydı imzalardım, ben aslında daha fazla çalıştım” diyebilir. Bu aşamada işçi; tanık beyanı, WhatsApp yazışmaları veya iş yeri giriş-çıkış kayıtları gibi her türlü delille gerçek çalışma saatlerini kanıtlayabilir.

İmzalı Bordronun “Yazılı Delil” Bariyeri

İşçi, bordroyu herhangi bir çekince koymadan (ihtirazı kayıt düşmeden) imzalamışsa, artık “hukuki güvenlik” ilkesi gereği o belgeye bağlı sayılır. İmzalı bordroda fazla mesai ödemesi görünüyorsa, işçi bunun yetersiz olduğunu artık tanıkla ispat edemez. Bu durumda mahkeme, “Madem daha çok çalıştın, neden imzaladın?” sorusunu sorar. Bu aşamada ispat için ancak mesai çizelgeleri gibi yazılı belgeler kabul edilir.

Bordro Hilesi ve Gerçek Ücret Üzerinden Mahsup İşlemi

Yargıtay’ın netleştirdiği bir diğer önemli husus ise “bordro hilesi” ve “mahsup” ayrımıdır. Eğer işveren, işçinin ana maaşını bölerek bir kısmını haksız yere “fazla mesai” gibi göstermişse (bordro hilesi), bu bordro geçersizdir. Ancak hile yoksa ve sadece ücret düşük gösterilmişse; bordrodaki çalışma saatleri doğru kabul edilir, hesaplama işçinin “gerçek ücreti” üzerinden yeniden yapılır ve önceden ödenen miktar toplamdan düşülür (mahsup edilir).

Somut Vakıa Örneği (Vaka Analizi)

Olay: İşçi (D), bir tekstil atölyesinde çalışmaktadır. İşveren, (D)’nin her ay imzaladığı bordrolarda “10 saat fazla çalışma” tahakkuku göstermiş ve asgari ücret üzerinden ödeme yapmıştır. İşçi (D) ise aslında haftalık 20 saat fazla mesai yaptığını ve gerçek maaşının asgari ücretin iki katı olduğunu iddia ederek dava açmıştır.

Hukuki Değerlendirme: 1. Bordro imzalı olduğu için; (D), 10 saatin üzerindeki o “ekstra 10 saati” tanıkla ispatlayamaz, yazılı delil sunmalıdır. 2. Ancak (D), gerçek ücretinin daha yüksek olduğunu ispatlarsa; bordroda yazan o 10 saatlik çalışma, düşük gösterilen asgari ücret üzerinden değil, gerçek yüksek ücreti üzerinden yeniden hesaplanır. 3. Hesaplanan bu yeni tutardan, bordroda önceden ödenmiş görünen eski tutar “mahsup” edilir ve aradaki fark işçiye ödenir.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S)

1. “Bordromda imzam yok ama bankaya yatan para mesai açıklamasını içeriyor. Ne olur?” Banka dekontu ödemeyi ispatlar ancak mesainin “saatini” kesin olarak ispatlamaz; tanık dinletebilirsiniz.
2. “İmzalı bordroda yazan mesai süresinden daha fazla çalıştığımı nasıl kanıtlarım?” Sadece tanık yetmez; e-posta kayıtları, kamera görüntüleri veya puantaj tabloları gibi yazılı delil sunmanız gerekir.
3. “Bordro hilesi yapıldığını mahkeme nasıl anlar?” Her ay, mesai yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın aynı tutarların “mesai” adı altında yatırılması hileye karine teşkil eder.
4. “İhtirazı kayıt nedir, nasıl düşülür?” Bordronun boş bir yerine “Fazla mesai haklarım saklıdır” yazıp imzalamaktır. Bu, sizin tanık dinletme hakkınızı korur.
5. “Bordroda hiç fazla mesai sütunu yoksa ne yapmalıyım?” Bu durumda bordro imzalı olsa bile, mesai yapıldığını her türlü delille (tanık dahil) ispatlayabilirsiniz.
6. “E-bordro onaylamak ıslak imza yerine geçer mi?” Evet, iş yerinde kullanılan onaylı sistemler Yargıtay tarafından imzalı bordro hükmünde kabul edilmektedir.
7. “Mahsup işlemi yapılması işçi için kötü müdür?” Hayır; sadece mükerrer ödemeyi önler. İşçi, gerçek ücreti üzerinden hesaplanan farkı her halükarda alır.
8. “İşveren bordroyu sonradan doldurmuş olabilir mi?” Bu bir sahtecilik iddiasıdır; bordrodaki yazıların ve imzanın aynı kalemle/zamanda çıkıp çıkmadığına dair bilirkişi incelemesi istenir.
9. “Tanıklarım işverenle davalı, beyanları geçersiz mi sayılır?” Hayır, ancak hakim bu tanıkların beyanlarını daha titiz bir süzgeçten geçirerek değerlendirir.
10. “Bordroda UBGT ne demektir?” Ulusal Bayram ve Genel Tatil günlerinde yapılan çalışmanın karşılığı olan ücret kalemidir; kuralları fazla mesai ile aynıdır.

Not: İş hukukundaki teknik detaylar her somut olayda farklılık gösterebilir. Hak kaybına uğramamak için bir avukatın profesyonel yardımına başvurmanız hayati önemdedir.

Sözleşme ve bordro analizleriniz için hukuk büromuzla her zaman iletişime geçebilirsiniz.