Eşinin Doğumu Nedeniyle İşe Gelmek İsteyen Erkek İşçinin Hakları

Babalık İzni: Süreler, Ücret Hakları ve İşverenin Fesih Yetkisi

Türk İş Hukuku, babalık heyecanını yaşayan işçiye belirli korumalar sağlamaktadır. Bu korumalar “4857 sayılı İş Kanunu” ve ilgili mevzuatlar çerçevesinde şekillenmiş olup, işverenin takdirine bırakılmış “isteğe bağlı” bir lütuf değil, işçinin kanuni bir hakkıdır.

1. Babalık İzni Kaç Gündür?

İşçinin statüsüne göre izin süreleri değişkenlik göstermektedir:

• Özel Sektör İşçileri (4857 Sayılı Kanun): Eşi doğum yapan işçiye 5 gün ücretli izin verilir.
• Kamu Çalışanları ve Memurlar (657 Sayılı Kanun): Eşi doğum yapan memura 10 gün ücretli izin verilir.
• Evlat Edinme Hali: 3 yaşından küçük bir çocuğu evlat edinen işçiye de yine 5 gün (memurlarda 10 gün) izin hakkı tanınmıştır.

2. “Ücretli İzin” Ne Anlama Gelir?

Bu iznin en önemli özelliği “ücretli mazeret izni” statüsünde olmasıdır. Yani işçi bu 5 günlük (veya 10 günlük) sürede işe gitmediği halde, sanki çalışmış gibi maaşını tam olarak alır. İşveren, babalık izni kullanan işçinin maaşından kesinti yapamaz, bu süreyi hafta tatilinden veya yıllık izninden düşemez.

3. İzin Hakkı Ne Zaman Başlar?

Babalık izni, mazeretin doğduğu an yani “doğumun gerçekleştiği gün” başlar. İşçi, doğum raporu veya doğum belgesiyle bu durumu işverene bildirdiğinde izin süreci hukuken aktifleşir. Bu izin, kural olarak parça parça kullanılamaz ve doğumdan aylar sonra kullanılması mümkün değildir; amaç doğumun hemen sonrasındaki kritik süreçte babanın aile yanında olmasıdır.

4. İşveren İzni Vermezse Ne Olur?

Eğer işveren “işler çok yoğun, sonra kullanırsın” diyerek bu hakkı engellemeye çalışırsa, bu durum işçi için “haklı nedenle fesih” sebebi oluşturabilir. İşçi, kanuni hakkının kullandırılmaması gerekçesiyle iş sözleşmesini feshedip (şartları varsa) kıdem tazminatını talep edebilir.

Vakıa Örneği (Örnek Olay)

Olay: Özel bir fabrikada 3 yıldır çalışan İşçi (K), eşinin 15 Ocak tarihinde doğum yapması üzerine sözlü olarak işverene babalık izni kullanmak istediğini bildirmiştir. İşveren (B), üretim bandında eksik olduğunu belirterek İşçi (K)’nin sadece 1 gün izin yapabileceğini, geri kalan günlerde işe gelmesi gerektiğini, gelmezse “devamsızlıktan” işten çıkarılacağını söylemiştir. İşçi (K), eşinin ve bebeğinin ihtiyacı nedeniyle 5 gün boyunca işe gitmemiştir.

Hukuki Analiz ve Sonuç: 1. İşçi (K), Kanun’un ek 2. maddesi uyarınca 5 gün kesintisiz ücretli izin hakkına sahiptir. 2. İşverenin bu izni kısaltma veya reddetme yetkisi yoktur. 3. İşveren, (K)’yi “işe gelmedi” diyerek devamsızlıktan çıkarırsa, bu “haksız fesih” sayılır. 4. Bu durumda (K); kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanmadığı 5 günlük iznin ücreti dahil olmak üzere tüm yasal haklarını dava yoluyla alabilir. Ayrıca feshin geçersizliği iddiasıyla işe iade davası açma hakkı da saklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Babalık izni kullanmak için dilekçe vermek şart mı? Hukuki ispat açısından yazılı bir dilekçe ile başvurmak ve ekine doğum belgesini eklemek her zaman işçinin lehinedir.
2. Hafta sonu veya resmi tatiller 5 günlük süreyi uzatır mı? Kanunda “5 iş günü” değil, “5 gün” ifadesi geçer. Bu nedenle hafta sonuna denk gelen günler izin süresinden sayılır ve süre uzamaz.
3. Doğumdan 1 ay sonra babalık izni kullanabilir miyim? Hayır, babalık izni “mazeret” anında kullanılmalıdır. Doğumun üzerinden uzun süre geçtikten sonra bu hak talep edilemez.
4. İşveren bu 5 günü yıllık iznimden düşebilir mi? Kesinlikle hayır. Babalık izni mazeret iznidir, yıllık ücretli izin hakkınızdan bağımsızdır.
5. Henüz 1 yılım dolmadı, yine de babalık izni alabilir miyim? Evet. Yıllık iznin aksine, mazeret izinlerinde kıdem şartı (1 yıl çalışma) aranmaz. İşe girdiğiniz ilk gün bile eşiniz doğum yapsa bu hakkınız mevcuttur.
6. Eşim doğum yaparken vefat ederse ne kadar izin alabilirim? Bu durumda hem “eşin ölümü” mazereti (3 gün) hem de “doğum” mazereti (5 gün) birleşir. Ayrıca anne vefat ettiği için babaya, annenin kullanamadığı doğum sonrası analık izinlerini kullanma hakkı da tanınabilir.
7. Yarım zamanlı veya esnek çalışma hakkım var mı? Evet, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren babalar da (eşinin çalışıyor olması kaydıyla) çocuk ilkokula başlayana kadar “kısmi süreli çalışma” talep edebilir.
8. İşveren “ücretsiz izin” teklif ederse kabul etmek zorunda mıyım? Hayır. Kanun bu iznin “ücretli” olduğunu açıkça belirtmiştir. Ücretsiz izin ancak sizin rızanızla mümkündür.
9. Babalık izni için SGK’dan para mı alırım, işveren mi öder? Kadınların doğum izninden farklı olarak, babalık izni ücreti doğrudan işveren tarafından maaş bordrosuyla ödenir.
10. Babalık izni sırasında işten çıkarılırsam ne yapmalıyım? Eğer sadece bu hakkı kullandığınız için çıkarıldıysanız, bu durum “kötü niyetli fesih” veya “ayrımcılık” teşkil edebilir. Vakit kaybetmeden arabulucuya başvurmalı ve haklarınızı talep etmelisiniz.

Hukuki Danışmanlık Notu: İşverenle yaşanan bu tür uyuşmazlıklarda, “noter kanalıyla ihtarname çekmek” haklarınızın korunması adına en güçlü adımdır.