SGK Meslek Kodu Düzeltme Davası, Gerçeğe Aykırı Bildirim ve İşverenin Sorumluluğu

Gerçeğe Aykırı Meslek Kodu Bildirimi, SGK Başvuru Şartı ve Dava Usulü

İş hayatında çalışanların en sık karşılaştığı ancak çoğu zaman farkına varamadığı usulsüzlüklerden biri, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirilen meslek kodunun fiilen yapılan iş ile uyuşmamasıdır. İşverenler, nitelikli işçileri (örneğin usta, mühendis, muhasebeci veya teknik eleman) kağıt üzerinde “düz işçi” veya daha düşük kıdem gerektiren pozisyonlarda göstererek kayıt dışı istihdama ve eksik prim ödemesine zemin hazırlayabilmektedir. Oysa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca işverenler, çalışanların işyerinde fiilen yapmakta oldukları işe uygun meslek kodunu SGK’ya doğru ve eksiksiz bir biçimde bildirmekle kanunen yükümlüdür.

Meslek kodunun gerçeğe aykırı bildirimi, sadece çalışanların gelecekteki emeklilik haklarını, kıdem tazminatı matrahlarını ve mesleki statülerini olumsuz etkilemekle kalmaz; aynı zamanda işverenler açısından ciddi idari para cezası yaptırımlarını doğurur. Kanuni düzenlemeler gereğince, fiili duruma uygun olmayan meslek kodu bildirimi yapan işyerlerine, her bir beyanname dönemi ve işyeri bazında idari para cezası uygulanmaktadır. Bu kural 2018 yılı Ocak ayına ilişkin beyannamelerden itibaren zorunlu olarak hayatımıza girmiş olup, Kurum denetimlerinde veya yargı süreçlerinde tespit edildiğinde işverenler ağır finansal yükümlülüklerle karşı karşıya kalmaktadır.

11 yıllık mesleki tecrübe ile Gaziantep İş Mahkemeleri ve Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde yürüttüğümüz dosyalarda sıklıkla müsabık olduğumuz üzere; meslek kodunun yanlış bildirilmesi tek başına mahkemeye başvurma hakkı vermemektedir. 5510 sayılı Kanun’un getirdiği en kritik usul kuralı, dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu’na yazılı müracaatta bulunma zorunluluğudur. SGK’ya yapılan başvurudan sonuç alınmadan doğrudan açılan davalar, usulden reddedilme riskiyle karşı karşıya kalır. Çalışanların veya hak kaybına uğrayan tarafların öncelikle Kurum’a başvurarak meslek kodunun fiili duruma göre güncellenmesini talep etmeleri yasal bir ön şarttır.

İşverenin İşçiyi Hafta Tatilinde Sürekli Çalıştırması Haklı Fesih Sebebi Olur mu? yazımızı okumak için

SGK’ya yapılan müracaat üzerine Kurumun yanıt verme süresi mevzuatla sınırlandırılmıştır. Diğer kanunlarda öngörülen özel süreler saklı kalmak kaydıyla, yapılan başvurudan itibaren 60 gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yazılı bir cevap verilmezse, başvuru talebi zımnen reddedilmiş sayılır. Kuruma karşı iş mahkemesinde dava açılabilmesi için, sunulan talebin Kurumca açıkça reddedilmiş olması veya 60 günlük sürenin dolmasıyla reddedilmiş sayılması şarttır. Burada işçi lehine düzenlenen en önemli güvence ise, Kuruma başvuru sürecinde geçen sürelerin zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmamasıdır.

Meslek kodunun değiştirilmesi ve tespiti istemi, doğrudan 5510 sayılı Kanun’dan kaynaklanan idari ve hukuki bir uyuşmazlıktır. Mahkemece verilecek kararın Kurum tarafından uygulanması ve sicil kayıtlarına işlenmesi gerektiğinden, dava sürecinde usul hukuku kurallarına tam uyum sağlanmalıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 124 uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun davada yasal hasım sıfatıyla yer alması zorunludur. Dava sadece işverene karşı açılamaz; SGK davalı taraf olarak sürece dahil edilmeli, savunması alınmalı ve gösterdiği deliller toplanarak sonuca varılmalıdır. Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu olarak Gaziantep adli yargı çevresinde yürüttüğümüz vakalarda, taraf teşkilinin doğru sağlanması davanın seyri açısından hayati önem taşımaktadır.

Emsal Yargıtay Kararı

Somut olayda davacı işçi, işyerinde nitelikli bir teknik personel olarak çalışmasına rağmen, işveren tarafından SGK bildirimlerinin alt düzey bir meslek kodu üzerinden yapıldığını ve bu durumun hak kayıplarına yol açtığını ileri sürerek meslek kodunun düzeltilmesi talebiyle dava açmıştır. İlk derece mahkemesince yapılan yargılamada sadece işveren taraf olarak kabul edilmiş, Kurumun katılımı sağlanmadan karar verilmiştir. Temyiz incelemesi neticesinde Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, meslek kodu düzeltme davalarının hukuki niteliğini ve usul kurallarını net bir şekilde ortaya koymuştur.

“1-İşverenlerin, çalışanların iş yerinde fiilen yapmış olduğu işe uygun meslek kodunu prim hizmet beyannamesinde gerçeğe aykırı biçimde bildirir ise idari para cezası ödemek zorunda kalacağı düzenlenmiştir. Belirtmek gerekir ki söz konusu idari para cezası iş yeri bazında ve her bir beyanname dönemi için tatbik edilmekte olup uygulama 2018 yılına ait Ocak ayına ilişkin beyannamelerden itibaren zorunlu olarak uygulanmaktadır.
2-5510 sayılı Kanun’da yapılan düzenleme uyarınca işverenler, çalışanları işe alırken iş yerinde fiilen yapacakları veya yapmakta oldukları işe uygun meslek kodunu SGK’ya bildirmekle yükümlü hale gelmiş olup işbu yükümlülüğü yerine getirmemeleri halinde idari para cezası yaptırımı ile karşılaşmaları söz konusudur.
3-Dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat edilmesi zorunludur.
4-Diğer kanunlarda öngörülen süreler saklı kalmak kaydıyla yapılan müracaata 60 gün içinde Kurumca cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Kuruma karşı dava açılabilmesi için taleplerin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır. Kuruma başvuruda geçirilecek süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz.
5-Meslek kodunun değiştirilmesi istemi 5510 sayılı Kanun’dan kaynaklanan bir uyuşmazlık olup Kurum tarafından işlem yapılmasını gerektirdiğinden HMK’nın 124. maddesi uyarınca yasal hasım olan Sosyal Güvenlik Kurumunun davalı olarak katılımı sağlanarak savunması alınıp, onun göstereceği deliller de toplandıktan sonra hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekir.”
(Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, T: 08.12.2025, E: 2025/16378, K: 2025/5075)

Yargıtay kararında açıkça belirtildiği üzere, meslek kodunun yanlış bildirimi işveren açısından her beyanname dönemi için ayrı ayrı idari para cezası sebebi oluşturur. Ancak yargılama usulü bakımından mahkemeler iki temel unsura dikkat etmek zorundadır: İlk olarak, dava açılmadan önce SGK’ya başvuru yapılıp yapılmadığı ve 60 günlük sürenin beklenip beklenmediği (dava şartı) kontrol edilmelidir. İkinci olarak, meslek kodunun değiştirilmesi kararı Kurum kayıtlarını doğrudan etkileyeceğinden, HMK m. 124 uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumu davaya yasal hasım olarak dahil edilmelidir. SGK’nın davalı olarak katılımı sağlanmadan, savunması alınmadan ve delilleri toplanmadan verilen kararlar usulden bozulmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

İletişim Bilgileri:
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13

Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş ve sosyal güvenlik hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar:

1. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
2. 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m. 124)
3. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, T: 08.12.2025, E: 2025/16378, K: 2025/5075
4. SGK İdari Para Cezaları Uygulama Genelgesi