Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti Hesaplama Yöntemi ve Yasal Esaslar
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçilerin dinlenme hakları anayasal güvence altına alınmıştır. Bu dinlenme zamanlarının en önemlilerinden biri de Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) günleri olarak adlandırılan resmî tatillerdir. Kanunun 47. maddesi uyarınca, iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde aksine bir hüküm bulunmadıkça, işçinin resmî tatil günlerinde çalışıp çalışmayacağı işverenin onayına veya iş sözleşmesindeki özel maddelere bağlıdır. Ancak esas kural, işçinin bu günlerde çalıştırılmamasıdır. İşçi, resmî tatil gününde çalışmasa dahi, o günün ücretini sanki tam çalışmış gibi eksiksiz ve bir iş karşılığı olmaksızın almaya hak kazanır.
Eğer işçi, resmî tatil ilan edilen bu günlerde işyerinde çalıştırılırsa, kanunen hak ettiği tatil ücretine ilave olarak, çalıştığı her bir resmî tatil günü için ayrıca bir günlük ücrete (toplamda iki yevmiyeye) hak kazanır. Yani, aylık maktu ücret alan bir işçi, resmî tatilde 1 saat bile çalıştırılsa, o ayki normal maaşına ek olarak tam bir günlük ekstra yevmiye almak zorundadır. İş hukukunda resmî tatil çalışmaları bakımından “saatlik oranlama” veya “kısmi ödeme” yapılması kesinlikle mümkün değildir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, resmî tatil gününde yapılan en kısa süreli çalışma dahi işçiye tam bir günlük ek ücret hakkı kazandırır.
Hesaplama süreci şu yasal ilkelere göre yürütülmektedir:
- Çıplak Ücret Esası: Hesaplamada işçinin yalnızca “brüt çıplak ücreti” dikkate alınır. Yol, yemek, ikramiye, prim veya yakacak yardımı gibi ek sosyal yardımlar bu hesaba dahil edilmez.
- Günlük Yevmiye Tespiti: İşçinin aylık brüt çıplak ücreti 30 güne bölünerek bir günlük yevmiye tutarı saptanır.
- İzinle Telafi Yasağı: Bayram ve resmî tatil çalışmaları, işçiye sonradan “izin” veya “serbest zaman” verilerek geçiştirilemez. Yasa gereği bu çalışmanın karşılığının nakit para olarak ödenmesi emredilmiştir.
- Zamanaşımı Süresi: Ödenmeyen UBGT alacakları için 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaktadır. Bu süre, alacağın muaccel (ödenebilir) olduğu tarihten itibaren başlar.
Gaziantep adli sınırlarında ve özellikle Organize Sanayi Bölgesi’nde (OSB) faaliyet gösteren işletmelerde, resmî tatil çalışmalarının bordrolara yansıtılmaması veya eksik ödenmesi oldukça yaygın bir uyuşmazlık konusudur. Gaziantep İş Mahkemeleri, işçinin resmî tatillerde çalışıp çalışmadığını, işyeri giriş-çıkış kayıtları (kart okuma sistemleri), nöbet listeleri, işyeri iç yazışmaları ve tanık beyanları ile titizlikle incelemektedir. Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu olarak, 11 yıllık saha ve dava tecrübemizle, işçilerin bordrolarında “UBGT” veya “Genel Tatil” sütunlarının boş bırakılması ya da eksik gösterilmesi durumunda haklarının yasal yollarla nasıl tahsil edilebileceği konusunda profesyonel destek sunmaktayız.
İşe İade Davasında Son Çare İlkesi Nedir? yazımızı okumak için
Bordrosunda UBGT Ödemeleri Gösterilmeyen Gaziantepli Gıda İşçisinin Davası
Bu vaka analizimizde, Gaziantep’te faaliyet gösteren bir gıda paketleme ve dağıtım firmasında şoför olarak çalışan işçi (K) ile işveren arasındaki uyuşmazlık ele alınacaktır. İşçi (K), 4 yıl boyunca aralıksız olarak çalışmış, bu süreçte 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ile dini bayramların neredeyse tamamında sevkiyatların aksamaması adına kesintisiz olarak çalıştırılmıştır. Ancak işçinin her ay düzenlenen ücret bordrolarında “UBGT Çalışma Ücreti” kısmı sürekli olarak sıfır (0) gösterilmiş ve kendisine sadece aylık sabit maaşı ödenmiştir.
İşçi (K), fazla mesailerinin ve resmî tatil ücretlerinin ödenmemesi üzerine haklı neden iddia ederek iş sözleşmesini feshetmiş ve yasal haklarının tahsili için arabuluculuk bürosuna başvurmuştur. Arabuluculuk görüşmelerinde tarafların uzlaşamaması üzerine, Gaziantep İş Mahkemesinde kıdem tazminatı ile UBGT alacaklarının tahsili istemiyle dava açılmıştır.
Davalı işveren, işçinin resmî tatillerde çalışmadığını, iddialarının asılsız olduğunu ve bordroları ihtirazi kayıtsız (itiraz etmeden) imzaladığını savunmuştur. Mahkemece dosya bilirkişiye gönderilmiş; bilirkişi, işçinin yol güzergah belgelerini, teslimat makbuzlarını ve işyeri tanıklarının beyanlarını incelemiştir. Yargılama sonucunda verilen kararda şu hukuki ilkelere yer verilmiştir:
“İş sözleşmelerinde veya bordrolarda UBGT ücretlerinin ödendiğine dair açık bir kayıt bulunmadığı sürece, işçinin bu günlerde çalıştığını her türlü delille (tanık, irsaliye, teslimat fişi vb.) kanıtlaması mümkündür. Davacı işçinin sunduğu sevk irsaliyelerinden ve tanık beyanlarından, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığı sabittir. İşçinin bu günlerdeki çalışması karşılığında kendisine ek bir yevmiye ödenmediği anlaşıldığından, hesaplanan UBGT alacağının ve buna bağlı olarak haklı fesih nedeniyle kıdem tazminatının davalı işverenden tahsiline karar verilmiştir.”
Mahkeme, Yargıtay’ın yerleşik içtihatları doğrultusunda işçinin haklılığını tescil etmiş, bordrodaki imzaların fiili çalışmayı gizleyemeyeceğine hükmederek işçiye geçmişe dönük tüm resmî tatil çalışmalarının karşılığını faiziyle birlikte ödenmesine karar vermiştir. Bu dava, haklarını aramakta tereddüt eden işçiler için emsal teşkil eden son derece önemli bir karardır.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmî tatilde sadece yarım gün (birkaç saat) çalıştırıldım, yine de tam yevmiye alır mıyım?
Evet, kesinlikle alırsınız. Yargıtay’ın yerleşik kararları uyarınca, resmî tatil günlerinde yapılan çalışmalar saatlik olarak bölünemez. Bayram veya resmî tatil gününde sadece 1 saat bile çalıştırılmış olsanız, o güne ait çalışmama karşılığı olan ücrete ilaveten tam bir günlük ek ücrete hak kazanırsınız.
İşveren resmî tatilde çalıştığım günün yerine başka bir gün izin kullanmamı teklif ediyor, bu yasal mıdır?
Hayır, bu uygulama yasal değildir. İş Kanunu uyarınca haftalık fazla mesailer için serbest zaman (izin) kullanımı mümkün olsa da, resmî tatil ve bayram çalışmaları için “izinle telafi” yöntemi uygulanamaz. İşveren, çalıştığınız resmî tatil gününün bedelini nakit ücret olarak ödemekle yükümlüdür.
İş sözleşmemde “Bayram ve resmî tatil çalışmaları ücrete dahildir” yazıyor, ek ücret alabilir miyim?
Yargıtay, işçinin asgari ücret veya asgari ücrete çok yakın bir maaşla çalıştırıldığı durumlarda bu tür sözleşme maddelerini geçersiz kabul etmektedir. Eğer maaşınız, asgari ücretin oldukça üzerinde (üst düzey yönetici vb.) özel olarak belirlenmemişse, sözleşmede bu yönde bir madde yazsa dahi çalıştığınız resmî tatillerin ücretini ayrıca talep edebilirsiniz.
Resmî tatil alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, her bir çalışılan resmî tatilin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. 5 yıllık süre geçtikten sonra, geriye dönük hak iddia edilmesi zamanaşımı engeline takılabilir.
İletişim Bilgileri
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13
Yasal Uyarı
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda, hak kaybına uğramamak ve haklıyken haksız duruma düşmemek için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar
- 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 47, 24, 25)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin UBGT Alacaklarına İlişkin Emsal Kararları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.