İşçi Performans Değerlendirme Süreçlerinin Hukuki Niteliği ve İmzadan İmtina Etmenin Feshe Etkisi
İş hayatında sıklıkla karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, işçilerin kendileri hakkında düzenlenen performans değerlendirme formlarını imzalamaktan kaçınmalarıdır. İşverenler genellikle bu durumu bir itaatsizlik veya görevden kaçma olarak nitelendirip iş sözleşmesini feshetme eğilimine girmektedir. Ancak 4857 sayılı İş Kanunu ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları çerçevesinde, işçinin sadece performans değerlendirme formunu imzalamaması doğrudan doğruya haklı veya geçerli bir fesih nedeni teşkil etmez.
Performans değerlendirme kriterlerinin iş hukuku normlarına uygun kabul edilebilmesi için öncelikle bu kriterlerin objektif, ölçülebilir, gerçekçi ve işçiye önceden tebliğ edilmiş olması zorunludur. İşçinin, kendisine sunulan performans formunun içeriğini doğru bulmaması, değerlendirmenin taraflı veya adaletsiz olduğunu düşünmesi en doğal hakkıdır. Dolayısıyla, işçinin bu formu imzalamaktan imtina etmesi (kaçınması), anayasal ve yasal hak arama özgürlüğünün bir parçası olarak kabul edilmektedir. İşveren, salt imza atmama eylemine dayanarak işçinin iş sözleşmesini feshederse, bu fesih haksız veya geçersiz sayılarak işe iade davası ile kıdem ve ihbar tazminatı sorumluluğunu doğuracaktır.
İş sözleşmesinin performans düşüklüğü gerekçesiyle geçerli nedene dayalı olarak feshedilebilmesi için işverenin uyması gereken çok katı usul kuralları bulunmaktadır. Öncelikle işçinin performansının objektif kriterlere göre sürekli bir düşüş gösterdiği somut verilerle ispatlanmalıdır. Ardından işçinin bu performansı düşüren kusurlu bir davranışı varsa, fesihten önce mutlaka yazılı savunması alınmalıdır. Savunma alınmadan yapılan fesihler, şekil şartına aykırılık nedeniyle doğrudan geçersiz kalmaktadır. Gaziantep Adliyesi ve yerel iş mahkemelerindeki pratik tecrübelerimiz, usulüne uygun performans ölçümü yapılmadan ve salt imza eksikliğine dayanılarak yapılan fesihlerin yargı organlarınca kabul görmediğini ortaya koymaktadır.
Performans Formunu İmzalamayan İşçinin İşe İade Mücadelesi
Gaziantep 4. İş Mahkemesi nezdinde görülen ve ofisimizin takip ettiği somut bir uyuşmazlıkta, Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren bir tekstil firmasında 5 yıl kıdemi olan bir idari personel, kendisine sunulan yıllık performans değerlendirme raporunu düşük puan verildiği ve gerçekleri yansıtmadığı gerekçesiyle imzalamamıştır. İşverenlik, işçinin bu davranışını “amirlerin talimatlarına uymamak ve iş yeri düzenini bozmak” olarak yorumlamış, tutanak düzenleyerek işçinin iş sözleşmesini 4857 sayılı Kanun’un 25/II maddesi uyarınca haklı nedenle tazminatsız olarak feshetmiştir.
Davacı işçi adına açtığımız işe iade davasında, işçinin performans formunu imzalamama hakkının olduğunu, formun imzalanmamasının işverene haklı fesih yetkisi vermeyeceğini savunduk. Mahkemece yapılan yargılama ve bilirkişi incelemesi neticesinde şu hukuki tespitlere yer verilmiştir:
“İşçinin performans değerlendirme formunu imzalamaması, işverenin yönetim hakkına karşı bir itaatsizlik olarak değerlendirilemez. İşçi, kendisine ait performans verilerinin gerçeğe aykırı olduğunu düşünüyorsa, bunu imzalamayarak zımnen itiraz etme hakkına sahiptir. İşverenin, performans düşüklüğünü objektif kriterlerle ispat edemediği ve fesihten önce işçinin savunmasını almadığı anlaşıldığından, yapılan fesih geçersizdir.”
İşyerinde Hırsızlık Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi ve Hukuki Sonuçları yazımızı okumak için
Mahkeme, davanın kabulü ile işçinin işe iadesine, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenmesi gereken tazminat miktarlarının belirlenmesine karar vermiştir. Bu emsal nitelikteki karar, işverenlerin keyfi performans uygulamalarının yargı denetiminden geçemeyeceğini net bir şekilde göstermektedir. Ofisimizin 11 yıllık mesleki tecrübe birikimiyle sabittir ki, bu tür davalarda usuli eksiklikler davanın kaderini doğrudan tayin etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Performans formunu imzalamayan işçi tazminat alabilir mi?
Evet, işçinin salt performans formunu imzalamaması nedeniyle işten çıkarılması durumunda, bu fesih haksız kabul edileceğinden işçi kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı haklarına eksiksiz olarak kavuşur.
İşveren performans formunu imzalamam için beni zorlayabilir mi?
Hayır, işveren işçiyi herhangi bir belgeyi imzalaması için baskı altına alamaz veya mobbing (psikolojik taciz) uygulayamaz. İşçinin imzalamaktan imtina ettiği durumlarda işveren ancak durumu iki şahitle tutanak altına alabilir ancak bu tutanak işçinin performansının gerçekten düşük olduğunu tek başına kanıtlamaya yetmez.
Performans nedeniyle işten çıkarılmadan önce savunma alınması zorunlu mudur?
Evet, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca, işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle iş sözleşmesinin feshedilebilmesi için fesihten önce işçinin yazılı savunmasının alınması yasal bir zorunluluktur. Savunma alınmaksızın yapılan performans fesihleri doğrudan geçersiz sayılır ve işe iade davası gerekçesi oluşturur.
Performans değerlendirme kriterleri nasıl olmalıdır?
Kriterlerin geçerli olabilmesi için önceden belirlenmiş, işçiye yazılı olarak tebliğ edilmiş, gerçekçi, ölçülebilir ve aynı pozisyondaki diğer işçilere de eşit şekilde uygulanan objektif nitelikte olması gerekmektedir. İşverenin kişisel kanaatlerine dayalı soyut değerlendirmeler mahkemeler tarafından geçerli kabul edilmemektedir.
İletişim ve Yasal Uyarı
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13
Adres: Gaziantep
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Hukuki Kaynaklar:
- 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 18, 19, 25)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kararları
- Gaziantep İş Mahkemeleri Yerel Kararları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.