İş Sözleşmesinin Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık Sebebiyle Feshi: Kod 29 ve Kod 46 Karşılaştırması
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi ve işveren arasındaki en büyük uyuşmazlıklar, iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı nedenle derhal feshedildiği durumlarda ortaya çıkmaktadır. İşverenlerin iş sözleşmesini feshederken Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) sistemine bildirmek zorunda olduğu çıkış kodları, işçinin gelecekteki çalışma hayatını, işsizlik maaşı alıp alamayacağını ve kıdem ile ihbar tazminatına hak kazanıp kazanamayacağını doğrudan belirler.
Geçmiş dönemlerde işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan tüm davranışları tek bir çatı altında, yani SGK Kod 29 ile bildirilirken, yapılan mevzuat değişiklikleri ile bu durum alt başlıklara ayrılmış ve SGK Kod 46 gibi spesifik kodlar yürürlüğe konulmuştur. Bu iki kod arasındaki temel fark, feshin dayandırıldığı somut eylemin niteliğidir. Kod 29, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığın genel ve eski adı iken; Kod 46, işçinin işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması veya işverenin meslek sırlarını ortaya atması gibi çok daha ağır ve spesifik suçlamaları içerir.
İşveren tarafından bu kodlarla işten çıkarılan bir işçi, kural olarak kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı alamadığı gibi, İŞKUR üzerinden işsizlik maaşı başvurusunda da bulunamaz. Gaziantep yerelinde ve Türkiye genelinde yürüttüğümüz 11 yıllık mesleki tecrübe ve saha çalışmalarımız göstermektedir ki, birçok işveren tazminat ödemekten kaçınmak veya işçiyi cezalandırmak amacıyla haksız yere bu kodları kullanmaktadır. Bu tür durumlarda işçinin haklarını koruyabilmesi için yasal süreleri kaçırmadan hukuki süreci başlatması hayati önem taşır.
İşçinin Haklı Feshi ve Kıdem Tazminatı yazımızı okumak için
SGK Kod 29 Nedir ve Hangi Durumlarda Uygulanır?
SGK Kod 29, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” başlığı altındaki tüm fiilleri kapsayan genel çıkış koduydu. Ancak yapılan güncellemelerle bu kodun kapsamı daraltılmış, işçinin görevini hatırlatıldığı halde yapmaması, işe devamsızlık yapması veya işyerinde kavga etmesi gibi farklı eylemler için ayrı kodlar getirilmiştir.
Güncel uygulamada işverenler, işçinin ahlaka aykırı genel davranışlarını bu kodla bildirse de, mahkemeler nezdinde feshin gerekçesinin somut delillerle ispatlanması istenir. Kod 29 ile işten çıkarılan bir işçinin iş arama sürecinde yeni işverenler bu kodu sistemde görebildiği için, işçinin lekelenmeme hakkı ağır şekilde zedelenmekte ve yeni bir iş bulması ciddi ölçüde zorlaşmaktadır.
SGK Kod 46 Nedir ve Kapsamı Nelerdir?
SGK Kod 46, İş Kanunu madde 25/2-e bendinde düzenlenen özel bir fiili temsil eder. Bu kod, işçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması halinde kullanılır.
Kod 46 ile çıkışı yapılan bir işçi, işyerine maddi veya manevi olarak doğrudan zarar vermekle itham edilmektedir. Bu suçlama işçinin siciline işlendiği için hukuki sonuçları Kod 29’a göre çok daha yıpratıcı olabilir. İşverenin bu kodu uygulayabilmesi için işçinin sadakat borcuna ve doğruluk yükümlülüğüne açıkça aykırı hareket ettiğini kesin ve inandırıcı delillerle ortaya koyması gerekir.
Kod 29 ve Kod 46 Arasındaki Temel Farklar
- Eylemin Niteliği: Kod 29 genel olarak ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları kapsarken; Kod 46 doğrudan işverenin güvenini kötüye kullanma, hırsızlık ve sır ifşası gibi yüz kızartıcı sayılabilecek eylemleri kapsar.
- İspat Kriterleri: Kod 46 kapsamında yapılan fesihlerde işverenin ceza soruşturması veya somut maddi delillerle (kamera kayıtları, muhasebe kayıtları) iddiasını desteklemesi gerekirken, Kod 29 kapsamındaki bazı devamsızlık veya itaatsizlik durumları tutanaklarla ispatlanabilir.
- İşçinin Gelecekteki Kariyeri: Her iki kod da işçinin geleceğini olumsuz etkilese de, Kod 46 ile işten çıkarılan bir işçinin sektörde yeniden güvene dayalı bir pozisyonda iş bulması neredeyse imkansız hale gelmektedir.
Haksız Çıkış Koduna Karşı Yapılması Gerekenler ve Yasal Süreler
İşveren tarafından Kod 29 veya Kod 46 ile haksız yere işten çıkarıldığını düşünen işçinin atması gereken ilk adım, feshin kendisine tebliğ edilmesinden veya işten çıkarıldığını öğrendiği tarihten itibaren 1 ay içinde zorunlu arabuluculuk başvurusunda bulunmaktır. Arabuluculuk aşamasında taraflar anlaşamazsa, arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde dava açılması zorunludur.
Açılacak dava, iş güvencesi kapsamında olan işçiler (işyerinde en az 30 işçi çalışması ve işçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması) için işe iade davası olacaktır. İş güvencesi kapsamında olmayan işçiler veya işe iade yerine doğrudan tazminatlarını almak isteyen işçiler ise kıdem ve ihbar tazminatı davası açarak hem tazminatlarını talep edebilir hem de SGK çıkış kodunun düzeltilmesini isteyebilirler. Bu davalarda zamanaşımı süresi 5 yıl olarak uygulanmaktadır.
Dava Konusu: İşçinin Güvenini Kötüye Kullanma İddiasıyla Kod 46 İle Feshi ve Tazminat Talebi
Olayın Özeti: Gaziantep’te kurulu bir tekstil fabrikasında 6 yıl boyunca depo sorumlusu olarak çalışan işçi M.A., depodaki bazı malzemelerin eksilmesi üzerine işveren tarafından “hırsızlık ve güveni kötüye kullanma” iddiasıyla suçlanmış ve iş sözleşmesi SGK Kod 46 ile feshedilmiştir. İşçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmemiş, İŞKUR işsizlik maaşı talebini reddetmiştir. İşçi M.A., haksızlığa uğradığını belirterek büromuza başvurmuştur.
Hukuki Değerlendirme ve İspat Yükü: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, feshin haklı nedene dayandığını ispat yükü işverendedir. Gaziantep İş Mahkemesinde açtığımız davada, işverenin soyut iddialar dışında depodaki eksikliğin doğrudan müvekkil M.A. tarafından gerçekleştirildiğine dair hiçbir kamera kaydı, somut belge veya delil sunamadığını ortaya koyduk. Ayrıca depoya başka işçilerin de giriş çıkış yetkisinin bulunduğu sabitleştirilmiştir.
Mahkeme Kararı: Yerel mahkeme, işverenin haklı fesih iddiasını ispatlayamadığına, feshin haksız olduğuna hükmetmiştir. Müvekkilin kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı taleplerinin kabulüne karar verilirken, SGK çıkış kodunun haksız fesihe uygun şekilde düzeltilmesine karar verilmiştir. Yargıtay tarafından da onanan bu karar, işverenlerin somut delil olmadan işçiyi ağır ithamlarla işten çıkaramayacağını bir kez daha kanıtlamıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Kod 29 veya Kod 46 ile çıkarılan işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
Hayır, İŞKUR kuralları gereği ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gerekçesiyle (Kod 29, 46, 49 vb.) işten çıkarılan işçilere işsizlik maaşı ödenmez. Ancak açılan dava neticesinde feshin haksız olduğu mahkeme kararıyla sabit olursa, işçi geriye dönük olarak işsizlik maaşını İŞKUR’dan tahsil edebilir.
2. İşveren çıkış kodunu sonradan kendisi değiştirebilir mi?
İşveren, işten ayrılış bildirgesini verdikten sonraki 10 gün içinde SGK sisteminden çıkış kodunu cezai işleme maruz kalmadan güncelleyebilir. Bu süre geçtikten sonra kodun değiştirilebilmesi için tarafların arabulucuda anlaşması veya mahkeme kararı alınması gerekir.
3. SGK çıkış kodunun düzeltilmesi davası ne kadar sürer?
Gaziantep yerelindeki İş Mahkemelerinin iş yoğunluğuna bağlı olarak, kod düzeltme ve tazminat davaları ilk derece mahkemesinde ortalama 8 ila 14 ay arasında sonuçlanmaktadır. Kararın istinaf edilmesi durumunda süreç biraz daha uzayabilir.
4. Haklı fesih uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme neresidir?
İş hukuku uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir. Örneğin, Gaziantep’teki bir fabrikada çalıştıysanız yetkili mahkeme Gaziantep İş Mahkemeleri olacaktır.
İletişim Bilgileri
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu Telefon: 0532 167 09 13
Adres: Gaziantep
Web Elemanı: akillar.av.tr
Yasal Uyarı
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda, hak düşürücü süreler ve teknik detaylar nedeniyle hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar
- 4857 Sayılı İş Kanunu
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Genelgeleri ve Çıkış Kodları Listesi
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kararları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.