Yemek Yardımının Kaldırılması ve Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik Süreci
İş ilişkisinde işverenin yönetim hakkı sınırları, işçinin ekonomik ve sosyal haklarını koruyan 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri ve Yargıtay içtihatları ile titizlikle çizilmiştir. Günümüzde pek çok işyerinde çalışanlara sağlanan sosyal haklardan biri olan yemek yardımı veya yemek kartı (multinet, sodexo, setcard vb.), işçinin ücret eklentisi niteliğinde vazgeçilmez bir menfaatidir.
Uygulamada sıklıkla karşılaşılan çalışma koşullarında esaslı değişiklik (iş şartlarının işçinin aleyhine esaslı bir şekilde, rızası olmaksızın değiştirilmesi) hallerinden biri de, işverenin düzenli olarak ödediği yemek ücretini veya verdiği yemek kartını hiçbir haklı gerekçe göstermeksizin tek taraflı olarak kaldırması ya da miktarını düşürmesidir.
11 yıllık mesleki tecrübemiz ve Gaziantep bölgesindeki iş mahkemeleri nezdinde yürüttüğümüz dava süreçlerinden edindiğimiz pratik birikimle belirtmek gerekir ki; yemek yardımı iş sözleşmesinde, işyeri düzenlemesinde veya toplu iş sözleşmesinde yer alsın ya da almasın, işyerinde düzenli ve istikrarlı bir şekilde (gelenek haline gelerek) uygulanıyorsa artık işçinin kazanılmış hakkı haline gelir.
İşverenin bu sosyal yardımı tek taraflı olarak ortadan kaldırması kanunen mümkün değildir.
- İşverenin yemek yardımını kaldırmak istemesi durumunda, bu değişikliği 4857 sayılı Kanun’un 22. maddesi gereğince işçiye yazılı olarak bildirmesi zorunludur.
- Yazılı bildirim yapılmaksızın ve işçinin 6 iş günü içinde yazılı onay alınmaksızın yapılan değişiklikler hukuken geçersizdir.
- İşçinin açık rızası bulunmayan bu tek taraflı fesih veya daraltma, işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı tanımaktadır.
- Yemek yardımının kesilmesi neticesinde işçinin ücretinde doğrudan bir azalma meydana geleceği için, bu durum ekonomik açıdan haklı fesih gerekçesini güçlendirir.
Eğer işveren bu değişikliği yazılı olarak bildirmiş ve işçi süresi içinde kabul etmemişse, işveren iş sözleşmesini geçerli veya haklı nedenle feshetmek zorunda kalabilir; ancak işçinin rızası olmaksızın bu yardımı keserek çalışmaya devam etmesini bekleyemez. Bu tür uyuşmazlıklarda işçinin hak kaybına uğramaması adına hukuki yollara başvurmadan önce bir değerlendirme yapılması elzemdir.
İşverenin İşçinin Servis veya Yol Yardımını Tek Taraflı Olarak Kaldırması Esaslı Değişiklik ve Haklı Fesih Sebebi Olur mu? yazımızı okumak için
Yemek Kartı Kesintisi Nedeniyle Haklı Fesih ve Kıdem Tazminatı Uyuşmazlığı
Gaziantep’teki bir tekstil fabrikasında 5 yıldır operasyon sorumlusu olarak çalışan müvekkilimiz, işverenin maliyetleri düşürme bahanesiyle tüm çalışanların aylık yemek kartı yüklemelerini tek taraflı olarak durdurması ve maaş bakiyesinden bu tutarı düşmesi üzerine büromuza başvurmuştur. İşveren tarafı, bu kararın ekonomik kriz nedeniyle alındığını ve yönetim hakkı kapsamında olduğunu savunmuştur.
Ofisimiz tarafından yürütülen hukuki incelemede, söz konusu yemek yardımının işe girişten bu yana kesintisiz olarak ödendiği, iş sözleşmesinde bu hakkın var olduğu ve işçiden yazılı muvafakat (onay) alınmadığı tespit edilmiştir.
“Çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik niteliğinde olan yemek yardımının tek taraflı kaldırılması, işçiye 4857 sayılı Kanun’un 24/II numaralı bendi gereğince sözleşmeyi haklı nedenle fesih imkanı verir. İşçi, bu fesihle birlikte biriken kıdem tazminatına hak kazanır.” (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Karar Niteliğindeki İçtihadı)
Bu doğrultuda, zorunlu arabuluculuk dava şartı olan arabuluculuk sürecimiz başlatılmış, anlaşmazlıkla sonuçlanan tutanak sonrasında Gaziantep İş Mahkemeleri’nde kıdem tazminatı ve ödenmeyen yemek alacaklarının tahsili için dava ikame edilmiştir. Mahkeme, işverenin tek taraflı uygulamasının hukuka aykırı olduğuna ve işçinin haklı fesih sebebinin yerinde olduğuna hükmederek kıdem tazminatının faiziyle ödenmesine karar vermiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
İşverenin yemek yardımını kaldırması derhal fesih sebebi midir?
Evet, düzenli olarak ödenen yemek yardımının veya kartının rıza alınmaksızın kaldırılması, ücretin eksik ödenmesi veya çalışma koşullarının esaslı değiştirilmesi anlamına gelir. Bu durum işçiye 4857 sayılı İş Kanunu madde 24 kapsamında haklı nedenle derhal fesih hakkı vererek kıdem tazminatı talep etme imkanı tanır.
Yemek yardımı kaldırılan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Eğer yemek yardımı işyerinde düzenli yapılan ve ücretin eklentisi sayılan bir menfaattir ise, bunun tek taraflı kaldırılması haklı fesih sebebidir. İşçi bu nedenle sözleşmeyi feshettiğinde, diğer tüm koşulları sağlıyorsa kıdem tazminatı almaya hak kazanır. İhbar tazminatı ise haklı fesihte işçi tarafından talep edilemez, çünkü feshi haklı kılan taraf işçidir.
İşveren yemek kartı yerine nakit yemek ücreti verebilir mi veya bunu değiştirebilir mi?
İşverenin sosyal hakların sağlanma biçiminde (karttan nakte geçiş veya tam tersi) esaslı bir değişiklik yapabilmesi için işçinin yazılı onayını alması gerekir. İşçinin ekonomik menfaatini olumsuz etkilemeyen şekil değişiklikleri bazen yönetim hakkı kapsamında değerlendirilse de, tamamen ortadan kaldırılması veya değer kaybına yol açması durumunda işçinin hakları korunur.
Bu tür uyuşmazlıklarda zamanaşımı süresi ne kadardır?
İşçilik alacaklarında ve tazminat taleplerinde genel zamanaşımı süresi 5 yıl olarak uygulanmaktadır. Hak kaybı yaşamamak adına, haksız kesintinin yapıldığı oranda veya iş akdinin feshedildiği tarihten itibaren avukat aracılığıyla hukuki süreci başlatmak son derece önemlidir.
İletişim Bilgileri:
- Telefon: 0532 167 09 13
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Hukuki Kaynaklar:
- 4857 sayılı İş Kanunu (Madde 22 – Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik, Madde 24 – İşçinin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Yerleşik İçtihatları ve Kararları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.