İş Hukukunda Ücretsiz İzin Uygulaması ve İşçinin Haklı Fesih Hakları
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında iş sözleşmesi, işçinin iş görmeyi, işverenin ise ücret ödemeyi üstlendiği iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. İş hukukunun temel ilkelerinden biri olan ücretin korunması ilkesi gereğince, işveren işçinin rızası olmaksızın iş sözleşmesinin asli unsurlarında tek taraflı değişiklik yapamaz. İşverenin işçiyi tek taraflı kararla ve zorunlu olarak ücretsiz izne çıkarması, iş şartlarında esaslı tarzda değişiklik (iş sözleşmesinin temel şartlarının işçi aleyhine değiştirilmesi) teşkil eder. Bu durum İş Kanunu madde 22 uyarınca yazılı olarak işçiye bildirilmek zorundadır ve işçinin bu durumu altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmesi gerekir. İşçinin yazılı rızası alınmadan gerçekleştirilen tek taraflı ücretsiz izin uygulaması, işveren tarafından gerçekleştirilmiş haksız bir fesih veya işçiye haklı nedenle fesih imkanı tanıyan bir ihlal olarak kabul edilmektedir.
İşverenin baskı uygulayarak veya formu zorla imzalatarak işçiyi ücretsiz izne ayırması durumunda, işçinin serbest iradesinden bahsedilemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, rızası dışında ücretsiz izne çıkarılan işçi, iş sözleşmesini İş Kanunu madde 24/II-f bendi uyarınca çalışma şartlarının uygulanmaması gerekçesiyle haklı nedenle fesih (işçinin kanundan doğan haklı sebeple istifası) yoluna başvurarak sonlandırabilir. Bu durumda işçi, kıdem tazminatına hak kazanacağı gibi ücretsiz izinde geçen ve ücreti ödenmeyen dönemlerin de telafisini talep etme hakkına sahip olur. İşçinin hak kaybına uğramaması adına işverenin bu dayatmasına karşı sessiz kalmaması, yasal sürelere dikkat ederek durumu kayıt altına alması ve hukuki süreci doğru yürütmesi büyük önem arz etmektedir.
İşçinin Maaşının Geç Ödenmesi Haklı Fesih Sebebi Sayılır mı? Yargıtay’ın Güncel Yaklaşımı yazımızı okumak için
Gaziantep Adliyesi ve yerel İş Mahkemeleri nezdinde açılan uyuşmazlıklarda, işverenin ücretsiz izin formunu sunması tek başına yeterli bir delil olarak kabul edilmemektedir. İşçinin bu formu hangi şartlar altında imzaladığı, iş yerindeki genel uygulama ve tanık beyanları mahkemece titizlikle incelenmektedir. 11 yıllık mesleki tecrübe ile sabit olduğu üzere, işverenlerin ekonomik kriz veya iş azlığı gibi gerekçelerle işçileri ücretsiz izne zorlaması yasal bir dayanağa sahip değildir. İş hukukunda ekonomik risk işverene aittir ve bu risk işçinin ücret haklarından mahrum bırakılması yoluyla işçiye yükletilemez. Rızası hilafına ücretsiz izne çıkartılan işçinin dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk başvurusunda bulunması yasal bir zorunluluktur. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanamaması halinde ise yetkili Gaziantep İş Mahkemelerinde dava ikame edilerek hak aramaya devam edilmelidir.
Zorunlu Ücretsiz İzin Dayatması ve Emsal Yargıtay Kararı İncelemesi
Gaziantep 2. Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren bir tekstil fabrikasında 6 yıl boyunca makine operatörü olarak görev yapan işçi M.K., işyerinde siparişlerin azalması gerekçe gösterilerek işveren tarafından tek taraflı bir kararla 3 ay süreyle ücretsiz izne çıkarılmak istenmiştir. İşveren, işçi M.K.’ye “Ücretsiz İzin Talep ve Onay Formu” adı altında matbu bir belge uzatarak imzalamasını, aksi takdirde tazminatsız olarak işten çıkarılacağını şifahi olarak bildirmiştir. İşçi M.K., işini kaybetme korkusuyla ve baskı altında ilgili belgeyi imzalamış, ancak ertesi gün durumun yasal haklarını gasp ettiğini fark ederek hukuk büromuza başvurmuştur. 11 yıllık mesleki tecrübe ve uzmanlığımız doğrultusunda somut olay analiz edilmiş ve işçinin iradesinin fesada uğratıldığı (baskı altında sakatlandığı) tespit edilmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Karar Özeti:
“İşverenin işçiyi rızası dışında ücretsiz izne çıkarması, iş sözleşmesinin işveren tarafından eylemli olarak feshedilmesi anlamına gelir. İşçinin matbu formları imzalamış olması, iş yerindeki fiili baskı ve işten çıkarılma tehdidi altında gerçekleşmişse geçerli bir rıza olarak kabul edilemez. İşçi, çalışma şartlarının değiştirilmesi ve ücretinin ödenmemesi nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir. Bu durumda işçiye kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.”
Hukuk büromuz tarafından öncelikle işverene, ücretsiz izin uygulamasının kabul edilmediğini ve işçinin göreve hazır olduğunu bildiren bir ihtarname gönderilmiştir. İşverenin işçiyi iş başı yaptırmaması üzerine Gaziantep Arabuluculuk Bürosuna başvurulmuş, arabuluculuk görüşmelerinde işveren tarafının uzlaşmaz tutumu neticesinde uyuşmazlık tutanağı düzenlenmiştir. Ardından Gaziantep İş Mahkemesinde açılan davada, işyerindeki diğer işçilerin tanıklıkları ve emsal Yargıtay içtihatları mahkemeye sunulmuştur. Mahkeme yapılan yargılama sonucunda, imzalatılan ücretsiz izin formunun baskı altında alındığına, işverenin uygulamasının haksız fesih niteliğinde olduğuna hükmederek işçi M.K. lehine kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı ödenmesine karar vermiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
İşveren beni zorla ücretsiz izne çıkarırsa ne yapmalıyım?
İşverenin sizi zorla ücretsiz izne çıkarması durumunda bu durumu kesinlikle kabul etmediğinizi yazılı olarak (mümkünse noter kanalıyla ihtarname göndererek) bildirmeniz gerekir. Rızanız dışında yapılan bu uygulama karşısında iş sözleşmenizi haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı talep etme hakkınız doğar. Hak kaybı yaşamamak adına süreci bir avukat vasıtasıyla yürütmeniz tavsiye edilir.
Ücretsiz izin formunu imzaladım, yine de dava açabilir miyim?
Evet, açabilirsiniz. Eğer ücretsiz izin formu size baskı, tehdit veya işten çıkarılma korkusu altında imzalatılmışsa, mahkeme aşamasında bu formun iradeniz dışında alındığını tanık ve diğer delillerle ispatlayabilirsiniz. Yargıtay, işçinin çaresizliğinden yararlanılarak imzalatılan matbu formları geçersiz kabul etmektedir.
Ücretsiz izne çıkarılan işçi işsizlik maaşı alabilir mi?
İşveren tarafından tek taraflı olarak rızanız dışında ücretsiz izne çıkarılmanız ve bu sebeple iş sözleşmenizi haklı nedenle feshetmeniz halinde, gerekli prim gün sayısı şartlarını (son 3 yılda 600 gün prim ödenmesi ve son 120 gün hizmet akdine tabi olunması) taşıyorsanız İŞKUR’a başvurarak işsizlik maaşı alabilirsiniz.
Ücretsiz izinde geçen süreler için kıdem tazminatı ödenir mi?
İşçinin rızasıyla gerçekleşen yasal ücretsiz izin süreleri, kıdem tazminatına esas olan çalışma süresinden (kıdem süresinden) sayılmaz. Ancak işverenin hukuka aykırı ve zorunlu olarak uyguladığı, işçinin rızasının olmadığı fiili ücretsiz izin dönemleri, işverenin temerrüdü oluşturduğundan dava sonucunda kıdem süresine dahil edilebilmektedir.
İletişim Bilgileri:
- Telefon: 0532 167 09 13
- Adres: Gaziantep
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Hukuki Kaynaklar:
- 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 22, 24, 25, 32)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin Yerleşik Esas ve Karar İlamları
- Gaziantep İş Mahkemeleri Emsal Karar Dosyaları
- Görsel Kaynağı: “arabulucu abdulkadir akıllar (1).jpeg” dosyası marka görseli olarak tescillidir.
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.