İşçinin Görev Tanımı Dışında Ağır İşlerde Çalıştırılması ve Haklı Fesih Hakları

Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik ve İşçinin Haklı Nedene Dayanarak Fesih Hakkı

İş hayatında sıklıkla karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, işçinin iş sözleşmesinde veya görev tanımında yer almayan, niteliğine uymayan ve özellikle bedensel olarak ağır işlerde sürekli biçimde çalıştırılmasıdır. İşverenlerin yönetim hakkı kapsamında işçiye talimat verme yetkisi bulunsa da bu yetki sınırsız değildir. 4857 sayılı İş Kanunu emredici hükümleri gereğince, işçinin rızası alınmaksızın çalışma koşullarının aleyhe değiştirilmesi veya yetki aşımı yapılarak işçinin beden ve ruh sağlığını tehlikeye düşürecek ağır görevlere zorlanması hukuka aykırılık teşkil eder. 11 yıllık mesleki tecrübe ve sahadaki İş Hukuku uygulamalarımız göstermektedir ki; büro personeli, montaj elemanı, tezgâhtar veya nitelikli teknik personel olarak işe alınan vatandaşların, zamanla beden gücüne dayalı yük taşıma, temizlik veya ağır fabrika işlerinde sürekli çalıştırılması son derece yaygındır.

İşveren tarafından uygulanan bu tür tek taraflı dayatmalar, İş Kanunu’nun 22. maddesi kapsamında çalışma koşullarında esaslı değişiklik (işçinin çalışma şartlarının aleyhine olacak şekilde belirgin biçimde değiştirilmesi) olarak değerlendirilir. Aynı zamanda işçinin sağlığı ve niteliği dikkate alınmadan ağır işlerde çalıştırılması, İş Kanunu’nun 24. maddesinin I. fıkrasında düzenlenen “Sağlık Sebepleri” ile II. fıkrasında düzenlenen “Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller” çerçevesinde işçiye iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshetme (sözleşmeyi haklı sebeple derhal sona erdirme) imkânı tanır. İşçinin bu feshi gerçekleştirmesi durumunda kıdem tazminatı (en az bir yıllık çalışması olan işçiye ödenen yıpranma tazminatı) hakkı doğar. Ancak burada kritik husus, işçinin bu durumu kabul ettiğini gösteren zımnı (örten) veya açık bir onayının bulunmaması ve hak arama sürecinin usulüne uygun yürütülmesidir.

İşverenin görev tanımı dışındaki ağır işleri işçiye sürekli olarak yüklemesi durumunda izlenmesi gereken hukuki adımlar ve hakların korunması adına dikkat edilmesi gereken temel ilkeler şunlardır:

• Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik İtirazı: İş Kanunu madde 22 uyarınca, işçi sözleşmesinde öngörülmeyen ve kendisi aleyhine ağırlaştırılan çalışma şartlarını yazılı olarak kabul etmek zorunda değildir. İşçiye yazılı olarak bildirilmeyen ve 6 iş günü içinde işçi tarafından yazılı olarak kabul edilmeyen esaslı değişiklikler işçiyi bağlamaz.
• Sağlık Sebepleriyle Fesih Hakkı: Yapılan ağır iş, işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli bir hal alıyorsa, İş Kanunu m. 24/1-a maddesi uyarınca sağlık raporu ile belgelenmek kaydıyla sözleşme haklı nedenle feshedilebilir.
• Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Aykırılık: İşverenin işçiyi sözleşmeye aykırı şekilde baskı altında ve niteliğine tamamen aykırı ağır işlerde çalıştırmaya zorlaması, çalışma şartlarının uygulanmaması (m. 24/2-f) kapsamında değerlendirilir.
• İspat Yükü ve Deliller: İşçinin görev tanımı dışında ağır işlerde çalıştırıldığını emsal tanık beyanları, kamera kayıtları, mesajlaşma dökümleri, iş yeri içi görevlendirme yazıları veya puantaj cetvelleri ile ispatlaması gerekir.
• Arabuluculuk Şartı: Fesih sonrasında kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarının tahsili için Gaziantep İş Mahkemeleri nezdinde dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması hukuki bir zorunluluktur.

İmzasız Ücret Bordrosu İle Fazla Mesai Ödemesi İddiasında İspat ve Yargıtay Esasları yazımızı okumak için

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, işçinin rızası olmaksızın ve iş sözleşmesinde açık bir düzenleme bulunmaksızın niteliğine aykırı, bedensel olarak yıpratıcı ve ağır işlerde sürekli olarak görevlendirilmesi, işveren tarafından gerçekleştirilen mobbing (psikolojik taciz ve yıldırma) veya çalışma koşullarının esaslı tarzda bozulması niteliğindedir. İşveren yönetim hakkını dürüstlük kurallarına (TMK m. 2) uygun olarak kullanmak zorundadır. İşçinin unvanı ve uzmanlık alanı dışında, niteliksiz ve beden gücü gerektiren ağır işlere verilmesi işçiyi istifaya zorlama amacı taşıyorsa, yapılan fesih işçi açısından tamamen haklı fesihtir.

---

Görev Tanımı Dışında Ağır İşlerde Çalıştırılan Teknisyenin Hukuki Zaferi

Dava Konusu: Görev tanımı dışı çalıştırma, çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve kıdem tazminatı talebi.
Dava Yeri: Gaziantep İş Mahkemesi

Olayın Özeti:
Müvekkil Ahmet Bey (müstear isim), Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren büyük ölçekli bir tekstil fabrikasında “Bakım Onarım Teknisyeni” olarak 4 yıl boyunca aralıksız görev yapmıştır. İşyerine yeni bir yöneticinin atanmasının ardından müvekkilden, asli bakım-onarım görevlerinin yanı sıra hammadde çuvallarının beden gücüyle taşınması, yükleme-boşaltma yapılması ve fabrika sahasının ağır temizlik işlerini yürütmesi talep edilmiştir.

Müvekkil Ahmet Bey, sözlü olarak bu durumun görev tanımına uymadığını ve fıtık rahatsızlığı nedeniyle bu ağır bedensel işleri yapamayacağını belirtmesine rağmen, işveren yetkilileri “İşi beğenmiyorsan istifa et” diyerek baskı uygulamış ve müvekkili bu ağır işlerde 3 ay boyunca sürekli çalıştırmaya devam etmiştir. Müvekkil, sağlık durumunun kötüleşmesi ve sözleşme şartlarının ihlal edilmesi üzerine 11 yıllık mesleki tecrübesine dayanarak hukuk büromuza başvurmuştur.

Hukuki Süreç ve Uygulanan Strateji:
Büromuzca yapılan hukuki değerlendirme neticesinde aşağıdaki süreç işletilmiştir:

1. Müvekkile öncelikle hastaneden bel fıtığı rahatsızlığını ve ağır yük kaldırmasının sağlığı açısından tehlike oluşturduğunu gösterir uzman doktor raporu aldırılmıştır.
2. İşverene noter kanalıyla ihtarname çekilerek, İş Kanunu m. 22 ve m. 24/1-a, 24/2-f maddeleri gereğince çalışma koşullarının aleyhe esaslı olarak değiştirildiği, görev tanımı dışında ağır işlerde çalıştırıldığı ve bu durumun sağlığını tehlikeye düşürdüğü belirtilerek iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilmiştir.
3. İhtarname sonrasında Gaziantep Arabuluculuk Bürosu nezdinde zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılmış; arabuluculuk görüşmelerinde işverenin ödeme yanaşmaması üzerine tutanak tutularak Gaziantep İş Mahkemesi’nde dava açılmıştır.
4. Mahkeme safhasında, müvekkilin işe girerken imzaladığı iş sözleşmesi, görev tanımı belgesi, iş yerindeki güvenlik kamerası görüntüleri ve tanık ifadeleri dosyaya sunulmuştur. Tanıklık yapan diğer işçiler, Ahmet Bey’in asli görevi dışında sürekli ağır çuval taşıma işine zorlandığını doğrulamıştır.

Mahkeme Kararı ve Sonuç:
Gaziantep İş Mahkemesi, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin emsal kararlarına atıfta bulunarak; işçinin rızası olmaksızın uzmanlık alanı ve görev tanımı dışında bedensel olarak ağır işlerde çalıştırılmasının çalışma şartlarında esaslı değişiklik oluşturduğuna ve işçi için haklı fesih nedeni teşkil ettiğine karar vermiştir.

“İşçinin niteliğine, unvanına ve iş sözleşmesindeki görev tanımına aykırı olarak bedensel ağırlığı olan işlerde sürekli çalıştırılması, işverenin yönetim hakkının kötüye kullanılmasıdır. İşçinin bu durumu kabul ettiğine dair yazılı onayı bulunmadığından, iş sözleşmesini feshi haklı nedene dayanmakta olup kıdem tazminatına hükmedilmesi gerekmiştir.” (Gaziantep İş Mahkemesi Kararı)

Yapılan yargılama sonucunda müvekkil Ahmet Bey, 4 yıllık hizmet süresine ilişkin kıdem tazminatı ile ödenmeyen fazla mesai alacaklarını yasal faiziyle birlikte tahsil etmiştir.

---

Sıkça Sorulan Sorular

İletişim Bilgileri:
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13

Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda ve haklı fesih süreçlerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar:

• 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 22, Madde 24)
• 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal İçtihatları