Eksik SGK Primlerinin İş Sözleşmesine Etkisi ve Hukuki Boyutu
Çalışma hayatında işçilerin karşılaştığı en büyük hak ihlallerinden biri, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primlerinin gerçeğe aykırı bildirilmesidir. Birçok işyerinde işçilerin ücretlerinin bir kısmı resmi olarak bankaya yatırılırken, kalan kısmı “elden” ödenmekte veya prim esas kazançları asgari ücret üzerinden gösterilmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, işçinin primlerinin eksik yatırılması, geç yatırılması veya hiç yatırılmaması işçiye haklı nedenle fesih (derhal işten çıkarma ve tazminat talep etme) hakkı tanımaktadır. Gaziantep İş Mahkemeleri ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önündeki uyuşmazlıklarda bu konu, işçi lehine oldukça net kurallara bağlanmıştır.
İşçinin eksik yatırılan SGK primleri nedeniyle iş sözleşmesini feshedebilmesi için işverenin bu usulsüzlüğü bilerek veya ihmal sonucu gerçekleştirmiş olması yeterlidir. Kanun koyucu, işverenin ücret ödeme borcunu sadece net/brüt maaş ödemesiyle sınırlı tutmamış, kamu düzenini ilgilendiren sosyal güvenlik primlerinin de eksiksiz yatırılmasını bu borcun bir parçası saymıştır. Eğer bir işyerinde işçinin gerçek maaşı ile SGK’ya bildirilen maaşı arasında fark varsa, işçinin kanunen haklı fesih hakkı doğacaktır. Bu uyuşmazlıklarda temel kriter, işçinin emeklilik hakkını ve gelecekteki sosyal güvencelerini doğrudan etkileyen bu ihlalin süreklilik arz edip etmediğidir.
İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi, işveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse işçinin haklı fesih hakkının olduğunu düzenlemektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, SGK primlerinin eksik bildirilmesi de bu madde kapsamında “ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi” olarak değerlendirilir. Bu gibi durumlarda işçi, iş sözleşmesini tazminatlı ve derhal feshetme hakkına sahip olur. Ancak, her somut olayın kendi içinde, işçinin fiili çalışma süresi, meslek odalarının belirlediği emsal ücretler ve işyerindeki hiyerarşik konumu dikkate alınarak incelenmesi şarttır.
Devamsızlık Nedeniyle Fesih Şartları ve Yargıtay İlke Kararları yazımızı okumak için
Maaşın bir kısmının elden ödenmesi durumunun ispatı, hukuki sürecin en kritik aşamasını oluşturmaktadır. İşçinin imzaladığı bordrolarda asgari ücret yazsa dahi, fiili durumun tespiti için işçinin mesleki kıdemi, yaptığı işin niteliği, tanık beyanları ve varsa banka transfer açıklamaları incelenir. Prim esas kazancın düşük gösterilmesi, işçinin gelecekte alacağı emekli maaşını, işsizlik ödeneğini ve geçici iş göremezlik (raporlu olunan dönemlerde SGK’dan alınan ödenek) ödemelerini doğrudan düşürmektedir. 11 yıllık mesleki tecrübe ile sabit olduğu üzere, mahkemeler bu ayrımı yaparken ilgili meslek odalarından (örneğin Gaziantep Ticaret Odası veya ilgili sendikalar) emsal ücret araştırması talep etmektedir.
İşçinin hak kaybına uğramaması adına en kritik hususlardan biri de feshin usulüne uygun yapılmasıdır. İşçi, eksik prim yatırıldığını öğrendiği andan itibaren iş sözleşmesini noter kanalıyla göndereceği bir ihtarname ile feshetmelidir. Bu ihtarnamede feshin gerekçesi olarak “SGK primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması” açıkça belirtilmelidir. İşçinin bu gerekçeyle istifa etmesi (haklı fesih yapması) durumunda, işyerindeki çalışma süresi en az 1 yıl ise kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Gaziantep yerelindeki zorunlu arabuluculuk süreçlerinde, elden ödenen miktarların tespiti ve primlerin geriye dönük düzeltilmesi talepleri titizlikle incelenmektedir.
Maaşı Elden Ödenen Ustabaşının Emsal Kararı
Gaziantep Adliyesi bünyesindeki İş Mahkemelerinde görülen ve büromuzun 11 yıllık saha deneyimi ile takip edilen somut bir uyuşmazlıkta, bir organize sanayi bölgesindeki fabrikada usta olarak çalışan işçi, aylık fiili olarak 45.000 TL ücret almasına rağmen, SGK primlerinin asgari ücret üzerinden yatırıldığını fark etmiştir. İşçi, durumun düzeltilmesini talep etmesine rağmen işveren tarafından olumsuz yanıt alınca, noter kanalıyla ihtarname göndererek iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmiştir. İşveren ise işçinin kendi isteğiyle istifa ettiğini belirterek tazminat ödemeyi reddetmiştir.
Dava sürecinde mahkeme tarafından yapılan incelemelerde şu hukuki tespitlere yer verilmiştir:
“Davacının işyerinde usta unvanı ile uzun yıllar çalıştığı, yaptığı işin niteliği ve kıdemi göz önüne alındığında asgari ücretle çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu anlaşılmıştır. İlgili meslek odasından gelen emsal ücret yazısı ve dinlenen tanık beyanları doğrultusunda, işçinin ücretinin bir kısmının bordroya yansıtılmayarak elden ödendiği ve SGK primlerinin eksik bildirildiği sabittir. Bu durum işçiye haklı fesih imkanı tanır.”
Yargıtay incelemesinden de geçen bu kararda, SGK primlerinin eksik yatırılmasının işçinin geleceğini doğrudan tehdit eden ağır bir sözleşme ihlali olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, yapılan feshin haklı olduğu tespit edilmiş ve işçinin hak ettiği kıdem tazminatı tutarının yasal faiziyle birlikte işverenden tahsiline karar verilmiştir. Ayrıca işçinin geriye dönük primlerinin düzeltilmesi için Hizmet Tespit Davası açma hakkı da saklı tutulmuştur. Bu vaka, bordroyu imzalamış olmanın, eksik prim yatırılması karşısında işçinin hak arama hürriyetini engellemeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
SGK primlerim asgari ücretten yatıyor ama gerçek maaşım daha yüksek, ne yapmalıyım?
Bu durum işverenin kanuna aykırı davrandığını ve hakkınızı gasp ettiğini gösterir. Hak kaybına uğramamak adına öncelikle durumun düzeltilmesi için noter kanalıyla ihtarname çekebilir veya doğrudan haklı fesih hakkınızı kullanarak işten ayrılıp kıdem tazminatınızı talep edebilirsiniz. Süreci usulüne uygun yürütmek için profesyonel hukuki destek almanız önemlidir.
Eksik yatırılan primler nedeniyle istifa edersem ihbar tazminatı alabilir miyim?
İş Kanunu uyarınca, iş sözleşmesini haklı nedenle fesheden taraf (ister işçi olsun ister işveren) ihbar tazminatı talep edemez. Çünkü ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin haklı bir neden olmaksızın ve ihbar sürelerine uyulmadan feshedilmesi halinde doğar. Dolayısıyla eksik prim nedeniyle haklı fesih yapan işçi kıdem tazminatı alır ancak ihbar tazminatı alamaz.
Geriye dönük eksik primlerimi işverenden nasıl tahsil edebilirim?
İşten ayrıldıktan sonra veya çalışırken, primlerinizin gerçek ücret üzerinden geriye dönük olarak düzeltilmesi için Hizmet Tespit Davası açmanız gerekmektedir. Bu dava, SGK’nın da dahil olduğu bir süreçtir ve mahkeme kararıyla primleriniz gerçek maaşınıza yükseltilir. Gaziantep’te yaşanan bu tür uyuşmazlıklarda uyuşmazlık önce arabulucuya taşınmalı, anlaşma sağlanamazsa İş Mahkemesinde dava açılmalıdır.
Elden nakit aldığım parayı mahkemede nasıl ispat edebilirim?
Elden alınan ücretlerin ispatında; aynı dönemde çalışan iş arkadaşlarınızın (bordrolu tanıklar) beyanları, işyerindeki unvanınız, meslek odalarının emsal ücret tarifeleri, işyeri içi yazışmalar (WhatsApp, e-posta) ve banka hesap hareketleriniz delil olarak kullanılabilir. Mahkeme tüm bu delilleri birlikte değerlendirerek fiili ücretinizi tayin eder.
İletişim Bilgileri:
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13
Adres: Gaziantep
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Hukuki Kaynaklar:
- 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 24/II-e)
- 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kazanç ve Prim Tespit Kararları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.