İş Kanunu Kapsamında Savunma Alma Zorunluluğu ve Haklı/Geçerli Fesih Ayrımı
4857 sayılı İş Kanunu, iş güvencesi kapsamında olan işçilerin sözleşmelerinin feshedilmesini sıkı şekil şartlarına bağlamıştır. İşverenlerin en sık hataya düştüğü ve yargılama aşamasında davayı kaybetmelerine yol açan konuların başında işçinin savunmasının alınmaması gelmektedir. Kanun koyucu, işçinin davranışı veya verimiyle ilgili bir nedene dayanarak sözleşmeyi feshetmek isteyen işverene, fesihten önce işçinin savunmasını alma zorunluluğu yüklemiştir.
İş Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca, iş güvencesinden yararlanan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilecekse, hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan sözleşmesi feshedilemez. Bu kural, emredici nitelikte olup işçinin anayasal savunma hakkının iş hukukundaki bir yansımasıdır. Gaziantep İş Mahkemeleri nezdinde görülen işe iade davalarında, savunma alınmadan yapılan fesihler doğrudan şekil şartına aykırılık nedeniyle geçersiz sayılmaktadır.
Ancak burada çok kritik bir hukuki ayrım mevcuttur: İş Kanunu’nun 25/II maddesinde düzenlenen “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” başlığı altındaki haklı fesih nedenlerinde işverenin derhal fesih hakkı bulunmaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, işverenin 25/II maddesi kapsamında haklı nedenle yaptığı fesihlerde işçiden savunma alma zorunluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla işçinin hırsızlık yapması, işverene hakaret etmesi gibi durumlarda savunma alınması şart değilken, işe geç kalma, performans düşüklüğü veya verimsizlik gibi geçerli fesih nedenlerinde savunma alınması mutlak bir geçerlilik şartıdır.
Savunma İstemi Noter Kanalıyla veya Yazılı Yapılmalıdır
İşveren, işçinin savunmasını talep ederken iddialarını açık ve somut bir şekilde belirtmek zorundadır. “Performansınız düşük, savunmanızı verin” şeklindeki soyut bir talep hukuken geçersizdir. İşçiye hangi tarihte, hangi somut eylemi nedeniyle suçlandığı net bir şekilde aktarılmalıdır.
İşçiye savunmasını hazırlayabilmesi için makul bir süre tanınmalıdır. İş hukukundaki genel teamüllere ve Yargıtay kararlarına göre bu süre en az 2 iş günü olmalıdır. İşçi bu süre içinde savunma vermezse, savunma vermekten kaçınmış sayılır ve işveren mevcut bilgi ve belgelere göre süreci devam ettirebilir. İşçinin savunma istem yazısını imzalamaktan imtina etmesi (kaçınması) durumunda, bu durumun işyerinde hazır bulunan şahitler eşliğinde bir tutanakla tespit edilmesi veya ihtarname ile bildirilmesi ispat kolaylığı sağlar.
İşçi İstifa Dilekçesi Vermeden İhtarname Çekebilir mi? yazımızı okumak için
Savunma Alınmamasının Hukuki Sonuçları: İşe İade Davası
İşçinin davranışı veya performansı gerekçe gösterilerek savunması alınmadan yapılan fesihler, esasa girilmeksizin sadece bu şekli eksiklik nedeniyle geçersiz kabul edilir. Bu durumda işçi, feshin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde zorunlu arabuluculuk bürosuna başvurmalıdır. Gaziantep Adliyesi Arabuluculuk Bürosu bünyesinde yürütülen arabuluculuk görüşmelerinde taraflar anlaşamadığı takdirde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde işe iade davası açılması gerekir.
Mahkeme, savunma alınmadığını tespit ettiği anda feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verir. Bu kararla birlikte işveren, işçiyi işe başlatmak ya da başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini ödemekle karşı karşıya kalır. 11 yıllık mesleki tecrübe ve saha deneyimlerimiz göstermektedir ki, hukuki prosedürlerin en başında yapılan küçük bir usul hatası, işverenler için ciddi birer mali külfete dönüşmektedir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Karar İncelemesi
Somut Olay: Bir üretim tesisinde çalışan işçi A, mesai saatleri içerisinde amiri ile sözlü tartışmaya girmiş ve iş disiplinini bozduğu gerekçesiyle iş sözleşmesi tazminatlı olarak feshedilmiştir. İşveren fesih bildiriminde işçinin davranışlarını gerekçe göstermiş, ancak fesihten önce işçiden yazılı bir savunma talep etmemiştir. İşçi A, feshin geçersiz olduğunu belirterek işe iade talebiyle Gaziantep yerel iş mahkemesinde dava açmıştır.
Mahkeme ve Yargıtay Değerlendirmesi: Yerel mahkeme, işçinin amiri ile tartışmasının işyerinde olumsuzluklara yol açtığını belirterek davayı reddetmiştir. Ancak karar Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından bozulmuştur. Yargıtay kararında; işçinin eyleminin geçerli fesih nedeni oluşturabileceği, fakat İş Kanunu’nun 19/2 maddesi gereğince işçinin davranışı nedeniyle sözleşmesi feshedilmeden önce mutlaka savunmasının alınması gerektiği vurgulanmıştır. Savunma alınmadan yapılan feshin, eylem haklı fesih boyutuna (İş K. 25/II) ulaşmadığı sürece şekil yönünden geçersiz olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sonuç: İşçinin savunmasının alınmamış olması tek başına feshin geçersizliği sonucunu doğurmuş ve işveren hem işçiyi işe iade etmek hem de 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ile 4 ila 8 ay arasında değişen işe başlatmama tazminatı ödemek zorunda kalmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
İşçi savunma vermeyi reddederse işveren ne yapmalıdır?
İşçi kendisine yazılı olarak tebliğ edilen savunma istem yazısını almaktan veya savunma vermekten imtina edebilir (kaçınabilir). Bu durumda işveren, işçinin savunma yapmaktan kaçındığını belirten bir tutanağı en az iki şahit huzurunda düzenlemelidir. Tutanak tutulduktan sonra işçinin savunma hakkından vazgeçtiği kabul edilir ve fesih süreci işletilebilir.
Performans düşüklüğü nedeniyle işten çıkarmada savunma şart mıdır?
Evet, kesinlikle şarttır. Performans düşüklüğü veya verimsizlik İş Kanunu uyarınca bir “geçerli fesih” nedenidir. İşçinin yetersizliği nedeniyle sözleşmenin feshedilebilmesi için öncelikle objektif performans kriterlerinin belirlenmiş olması, işçiye bu durumun bildirilmesi, eğitimler verilerek süre tanınması ve tüm bunlara rağmen düzelme olmaması halinde fesihten hemen önce yazılı savunmasının alınması yasal zorunluluktur.
İşçinin hırsızlık yapması durumunda da savunma alınması zorunlu mudur?
Hayır. İş Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hallerinde (hırsızlık, hakaret, sadakatsizlik, işe devamsızlık vb.) işverenin derhal haklı nedenle fesih hakkı bulunur. Bu tür haklı fesihlerde fesihten önce işçinin savunmasının alınması şartı aranmaz. Ancak işverenin bu eylemi öğrendiği tarihten itibaren 6 iş günlük hak düşürücü süre içinde feshi gerçekleştirmesi gerekir.
Savunma alınmadan işten çıkarıldım, ne kadar sürede dava açmalıyım?
Savunma alınmadan işten çıkarılan ve iş güvencesi şartlarını taşıyan (işyerinde en az 30 işçi çalışması ve en az 6 aylık kıdem bulunması) işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde zorunlu arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, arabuluculuk son tutanağının imzalandığı tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde işe iade davası açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup kaçırılması halinde hak aranması mümkün değildir.
İletişim Bilgileri
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu Telefon: 0532 167 09 13
Yer: Gaziantep
Yasal Uyarı
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda, her somut olayın kendine özgü şartları bulunduğundan, hak kaybına uğramamak ve haklarınızı doğru bir şekilde savunabilmek için uzman bir avukattan profesyonel hukuki destek almanız tavsiye edilir.
Hukuki Kaynaklar
- 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 19, Madde 20, Madde 25)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin Fesihte Savunma Zorunluluğuna İlişkin Emsal Kararları
- Gaziantep İş Mahkemeleri Uygulama Esasları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.