Sürekli Şehir Dışı Nakillerin Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik Sınırı ve Arabuluculuk Çözümleri
İş hayatında ekonomik veya organizasyonel gerekçelerle işçilerin görev yerlerinde değişiklik yapılması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak bu durum, işverenin işçiyi sürekli farklı şehirlerde görevlendirmesi noktasına ulaştığında işçi için çekilmez bir hal alabilir. İş hukuku mevzuatımızda bu tür radikal değişimler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi kapsamında düzenlenen “çalışma koşullarında esaslı değişiklik” (işçinin mevcut çalışma şartlarının kendisi aleyhine önemli ölçüde zorlaştırılması veya değiştirilmesi) başlığı altında değerlendirilir. Bir görevlendirmenin yasal sınırları aşması, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme yetkisi tanıyabilir.
Birçok iş sözleşmesinde işverene geniş bir “nakil yetkisi” (işçiyi şirketin diğer illerdeki şube veya projelerine atama hakkı) tanındığı görülmektedir. Yargıtay’ın güncel yaklaşımına göre, sözleşmede nakil kaydı bulunsa dahi işveren bu yetkisini dürüstlük kuralına (hakların iyi niyetle kullanılması ilkesine) uygun olarak kullanmak zorundadır. İşçinin sürekli olarak, geçerli ve objektif bir işyeri ihtiyacı olmaksızın ilden ile gönderilmesi nakil yetkisinin kötüye kullanılması olarak kabul edilir. Bu durum, işçinin aile birliğini, sosyal hayatını ve ekonomik dengesini doğrudan sarstığı için çalışma koşullarında esaslı değişiklik teşkil eder.
Eğer iş sözleşmesinde şehir dışı nakil yetkisi bulunmuyorsa ya da bu yetki işveren tarafından kötüye kullanılmışsa, işçinin haklarını koruması adına yasal bir prosedür başlar:
- Yazılı Bildirim Şartı: İşveren, şehir dışı görevlendirme teklifini işçiye yazılı olarak bildirmek zorundadır. Sözlü yapılan veya SMS/e-posta gibi geçersiz yöntemlerle dayatılan değişikliklerin yasal geçerliliği yoktur.
- 6 İş Günü Süre: İşçi, kendisine tebliğ edilen bu yazılı değişikliği 6 iş günü içerisinde yazılı olarak kabul etmek veya reddetmek hakkına sahiptir.
- Sessiz Kalmanın Sonucu: İşçinin bu süre zarfında sessiz kalması, görev yeri değişikliğini reddettiği anlamına gelir. Yazılı olarak onaylanmayan hiçbir değişiklik işçiyi bağlamaz.
- Haklı Fesih Hakkı: İşçi, süresinde reddettiği bu değişiklik nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda işçi, en az 1 yıllık kıdemi bulunuyorsa kıdem tazminatı almaya hak kazanır.
İşçinin WhatsApp Yazışmaları İş Mahkemesinde Delil Olarak Kullanılabilir mi? yazımızı okumak için
Şehir dışı görevlendirme nedeniyle yaşanan bu tür uyuşmazlıklarda tarafların doğrudan yıpratıcı bir dava sürecine girmesine gerek yoktur. Türk hukuk sisteminde işçi ve işveren arasındaki tazminat ve alacak uyuşmazlıklarında arabuluculuk bir dava şartı (dava açmadan önce başvurulması zorunlu olan yasal aşama) olarak kabul edilmiştir. İşçi, haklı fesih yaptıktan sonra kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları için öncelikle arabuluculuk bürosuna başvurmalıdır. Bu aşamada gerçekleştirilecek [arabuluculuk görüşmeleri] (tarafsız bir uzmanın rehberliğinde yapılan barışçıl çözüm toplantıları), aylarca ya da yıllarca sürecek mahkeme masraflarını ve zaman kaybını ortadan kaldırır. Arabuluculuk masasında tarafların uzlaşması halinde hazırlanan anlaşma belgesi, mahkeme kararı gibi kesin ve bağlayıcı bir hukuki sonuç doğurur.
Olay:
Gaziantep merkezli bir inşaat firmasında 5 yıldır şantiye şefi olarak görev yapan Bey M.’nin iş sözleşmesinde “Şirketin yurt içi projelerinde görevlendirilebilir” maddesi yer almaktadır. İşveren, Bey M.’yi son 1 yıl içinde sırasıyla Şanlıurfa, Trabzon ve ardından İzmir’deki projelere göndermiştir. İzmir projesinin bitimiyle birlikte, Bey M.’ye bu kez Antalya’daki yeni şantiyeye geçmesi gerektiği sözlü olarak bildirilmiştir. Bey M., sürekli seyahat etmekten düzeninin kalmadığını, eşinin Gaziantep’teki işini ve çocuklarının okul durumunu gerekçe göstererek bu görevlendirmeyi kabul etmediğini yazılı olarak bildirmiştir. İşveren ise “Sözleşmede imzan var, gitmezsen istifa etmiş sayılırsın” diyerek Bey M.’nin işine son vermiş ve tazminat ödememiştir.
Hukuki Değerlendirme:
Yargıtay içtihatlarına göre, iş sözleşmesindeki nakil yetkisi işverene işçiyi sürekli ve keyfi olarak şehir şehir gezdirme hakkı vermez. Somut olayda işverenin nakil yetkisini kötüye kullandığı ve feshin haksız olduğu açıktır. Bey M., hak kaybı yaşamamak adına dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecini başlatmıştır. Yapılan arabuluculuk müzakerelerinde, mevzuatın öngördüğü sınırlar işverene hukuki dayanaklarıyla aktarılmıştır. Neticede işveren, mahkeme sürecinin masraflarını ve olası kaybını öngörerek geri adım atmış; taraflar Bey M.’nin kıdem tazminatı ve ihbar tazminatının vadeli olarak ödenmesi konusunda arabuluculuk masasında anlaşmaya varmışlardır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Sözleşmede “tüm Türkiye’deki şubelerde çalışabilir” maddesi varsa her şehir dışı tayini kabul etmeli miyim?
Hayır. Sözleşmedeki bu madde işverene sınırsız bir hak tanımaz. Görevlendirmenin objektif işyeri ihtiyaçlarından kaynaklanması ve hakkın kötüye kullanılmaması gerekir. Kısa sürelerle sürekli şehir değiştirilmesi hayatın olağan akışına aykırıdır ve yasal olarak kabul etmeme hakkınız mevcuttur.
2. Şehir dışı görevlendirmeyi kabul etmezsem tazminat alarak ayrılabilir miyim?
Evet. İşverenin sürekli farklı şehirlerde görevlendirme dayatması esaslı değişiklik oluşturur. Bu değişikliği 6 iş günü içinde yazılı olarak reddetmenize rağmen işveren sizi eski yerinizde çalıştırmaz veya işten çıkarırsa, haklı nedenle fesih yaparak en az 1 yıllık çalışmanız varsa kıdem tazminatınızı talep edebilirsiniz.
3. Şehir dışı nakil uyuşmazlığında arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Evet, zorunludur. İş sözleşmesinin feshinden kaynaklanan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve fazla mesai gibi alacak taleplerinde mahkemede dava açabilmeniz için öncelikle arabuluculuk bürosuna başvurmanız yasal bir dava şartıdır. Arabulucuda anlaşma sağlanamazsa dava açma hakkınız doğar.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.