İşe İade Kararı Sonrasında İşverenin İşçiyi Daha Düşük Ücretle İşe Davet Etmesi Geçerli Bir İşe Başlatma Teklifi Sayılır mı? Yargıtay’ın Yaklaşımı

İşe İade Kararı Sonrası Düşük Ücret Davetinin Hukuki Niteliği ve Yargıtay Uygulaması

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, iş sözleşmesi haksız veya geçersiz bir nedenle feshedilen işçinin açtığı işe iade davasının lehe sonuçlanması, işçi ile işveren arasındaki hukuki süreci sona erdirmez; aksine yeni ve son derece kritik bir dönemi başlatır. Mahkeme tarafından verilen geçersiz fesih kararının kesinleşmesinden veya zorunlu arabuluculuk aşamasında anlaşmaya varılmasından sonra, işçinin kanuni süre olan 10 iş günü içerisinde işverene başvurması ve işverenin de bu başvuru üzerine 1 ay içinde işçiyi işe davet etmesi gerekmektedir. Ancak uygulamada sıklıkla karşılaşılan durum, işverenin işçiyi fiilen işe başlatmak istememesi veya süreci zora sokmak amacıyla çalışma şartlarında işçi aleyhine değişiklik yaparak daha düşük bir ücret teklifi sunmasıdır.

11 yıllık mesleki tecrübe ve saha birikimimiz doğrultusunda belirtmek gerekir ki, işverenin işe iade kararı sonrasında işçiye önceki ücretinden daha düşük bir maaş teklif etmesi hukuken geçerli bir işe başlatma teklifi olarak değerlendirilemez. İş Hukuku mevzuatı ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları, işe iade davalarının amacının işçiyi fesih öncesindeki mevcut çalışma koşullarına ve mali haklarına kavuşturmak olduğunu açıkça vurgulamaktadır. İşverenin işçiyi daha düşük bir ücretle işe davet etmesi, şeklen bir davet gibi görünse de esasta işe başlatmama iradesinin bir göstergesi ve hakkın kötüye kullanımı niteliğindedir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca, işverenin çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik (işçinin rızası olmaksızın ücretinin düşürülmesi, unvanının tenzil edilmesi veya çalışma şartlarının ağırlaştırılması) yapabilmesi ancak işçinin yazılı kabulü ile mümkündür. İşe iade kararı sonrasında işverenin işçiye sunduğu işe başlatma daveti, işçinin fesih tarihindeki hakları ve aradan geçen sürede oluşan emsal zam oranları gözetilerek hesaplanan güncel ücret üzerinden yapılmalıdır. Aksi halde yapılan davet, kanunun aradığı samimi ve geçerli işe başlatma daveti şartını taşımamaktadır.

İşverenin geçersiz ve geçersizliği hukuken sabit olan bu davetine karşı işçi, düşürülen ücreti kabul etmek zorunda değildir. İşçinin bu teklifi kabul etmemesi, işe başlamaktan kaçındığı veya işi reddettiği şeklinde yorumlanamaz. Bu gibi durumlarda Yargıtay, işverenin işçiyi süresi içinde ve usulüne uygun olarak işe başlatmadığını kabul etmektedir. Dolayısıyla, işçinin işe başlatılmadığı varsayılarak fesih sonuçlarına bağlı tüm mali hakların ödenmesi zorunluluğu doğar.

İşe İade

İşe iade davası sonrasında işverenin geçersiz biçimde düşük ücret teklif etmesi durumunda ortaya çıkan hukuki süreç ve işçinin elde edeceği mali haklar şu adımlarla şekillenmektedir:

İşe Başvuru Süreci: İşçi, kesinleşen mahkeme kararının veya arabuluculuk tutanağının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene noter kanalıyla yazılı başvuruda bulunmalıdır.
İşverenin Davet Yükümlülüğü: İşveren, başvurunun kendisine tebliğinden itibaren 1 Bir Ay içinde işçiyi eski işine veya eski işine eşdeğer bir pozisyona, eski ücret ve özlük haklarıyla davet etmek zorundadır.
Samimiyetsiz Teklifin Tespiti: İşverenin teklif ettiği ücretin eski ücretin altında kalması durumunda, davetin hukuken samimi olmayan işe başlatma teklifi olduğu kabul edilir.
Tazminat Haklarının Doğumu: Geçerli bir davet yapılmadığı için işveren; en az 4, en fazla 8 aylık ücret tutarındaki işe başlatmama tazminatı ile en çok 4 aya kadar olan boşta geçen süre tazminatı (çalıştırılmayan süre ücreti) tutarlarını ödemekle yükümlü hale gelir.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Farkları: İşçiye fesih sırasında kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı ödenmemişse bu tazminatlar son ücret üzerinden ödenir; ödenmişse aradan geçen süreye bağlı olarak oluşan ücret farkları talep edilir.

İşyerinde Ünvan Düşürülmesi, Terfi Engeli ve Lojman Hakkının Gaspı Karşısında İşçinin Mobbing Tazminatı Hakları yazımızı okumak için

TIKLAYINIZ

Gaziantep adli yapısı ve sanayi kenti niteliği göz önüne alındığında, Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi (OSB) başta olmak üzere kentte faaliyet gösteren işletmelerde işe iade kararlarının ardından bu tür uyuşmazlıklara sıklıkla rastlanmaktadır. Gaziantep İş Mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri nezdinde yürütülen yargılamalarda, işverenin samimiyet testi titizlikle uygulanmaktadır. Gaziantep Adliyesi uygulamasında da kabul gördüğü üzere, işverenin sırf kanuni tazminat yükümlülüklerinden kurtulmak amacıyla kurgusal veya şartları ağırlaştırılmış davet mektupları göndermesi, yargıçlar ve bilirkişiler tarafından tespiti halinde işçinin lehine yorumlanmakta ve fesih işveren tarafından gerçekleştirilmiş sayılmaktadır.

Sürecin dava veya icra takibi aşamasına taşınmasından önce dava şartı olan zorunlu arabuluculuk (iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce başvurulması gereken kanuni yol) mekanizması işletilmeli, taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözümü için uzlaşma zemini aranmalıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması halinde ise hak kaybına uğramamak adına hak düşürücü süreler ve zamanaşımı sürelerine son derece dikkat edilmesi gerekmektedir.

Olay Özeti: Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi’nde bir tekstil fabrikasında dokuma ustası olarak çalışırken iş sözleşmesi haksız nedenle feshedilen işçi A.K., Gaziantep İş Mahkemesi nezdinde açtığı işe iade davasını kazanmıştır. Mahkeme kararı kesinleştikten sonra işçi A.K., kanuni 10 iş günü süresi içerisinde noter aracılığıyla işverene başvurarak işe başlatılmasını talep etmiştir. İşveren tarafı, cevabi ihtarnamesinde işçiyi işe davet ettiğini belirtmiş, ancak fesih tarihinde aldığı net ücretten %30 daha düşük bir maaş skalası üzerinden işe başlanacağını bildirmiştir.

Hukuki Değerlendirme ve İnceleme: İşverenin sunduğu bu teklif, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi kapsamında çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik niteliğindedir. İşçi A.K., teklif edilen düşük ücreti kabul etmeyerek işe başlamamıştır. İşveren ise işçinin işe başlamadığını ileri sürerek tazminat yükümlülüklerinden kaçınmaya çalışmıştır.

Sonuç ve Yargıtay İçtihadı: Açılan eda davasında Gaziantep İş Mahkemesi ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi incelemesi sonucunda; işverenin daha düşük ücretle yaptığı işe başlatma çağrısının samimi ve geçerli bir teklif olmadığı, işçinin bu teklifi kabul etmeme hakkının bulunduğu ve işverenin işçiyi usulüne uygun işe başlatmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak işçi A.K. lehine 4 aylık boşta geçen süre ücreti, 5 aylık işe başlatmama tazminatı ile eksik ödenen kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı farklarına hükmedilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşveren işe iade kararı sonrası beni farklı bir şehirde veya şubede daha düşük ücretle başlatabilir mi?

İşveren, işçinin rızası ve iş sözleşmesinde açık bir nakil kaydı bulunmadığı sürece işçiyi farklı bir şehirde veya çalışma koşullarını ağırlaştıracak farklı bir şubede çalışmaya zorlayamaz. Ücretin düşürülmesi ise sözleşmede şart olsa dahi işçinin yazılı onayı olmadan gerçekleştirilemez. Düşük ücretle ve olumsuz şartlarla yapılan davet hukuken geçersizdir.

İşe iade davam kesinleşti, işverenin düşük ücret teklifini içeren davet mektubuna karşı ne yapmalıyım?

İşverenden gelen teklifin fesih öncesi şartlarınıza uymadığını ve ücretinizin düşürüldüğünü belirten bir ihtarnameyi noter kanalıyla süresi içinde işverene göndermelisiniz. İhtarannamede, eski çalışma şartlarınız ve güncel emsal ücretiniz üzerinden işe başlatılmayı kabul ettiğinizi, aksi halde teklifin samimi sayılmayarak işe başlatmama tazminatları için hukuki süreç başlatacağınızı bildirmeniz gerekmektedir.

İşverenin teklifini kabul etmezsem işe başlatmama tazminatı alma hakkımı kaybeder miyim?

Hayır, kaybetmezsiniz. Hukuka ve Yargıtay içtihatlarına aykırı biçimde sunulan (düşük ücretli veya tenzili rütbe içeren) davetleri reddetmek işçinin en temel hakkıdır. Bu durum işçinin işe başlama iradesinin olmadığını göstermez; aksine işverenin usulüne uygun bir davet yapmadığını kanıtlar. Bu nedenle işe başlatmama tazminatı ve diğer tüm yasal haklarınızı talep etme hakkınız saklı kalır.

Düşük ücret teklifiyle karşılaştığımda alacağım boşta geçen süre tazminatı nasıl hesaplanır?

Boşta geçen süre tazminatı, işçinin dava süresince çalışamadığı dönem için en çok 4 aya kadar olan ücreti ve diğer parasal hakları (yol, yemek, ikramiye vb.) kapsar. Bu hesaplama yapılırken işçinin fesih anındaki değil, işe başlatılmadığı tarihteki güncel emsal ücreti esas alınır.

İletişim Bilgileri:
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13

Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar:

4857 Sayılı İş Kanunu (Maddeler: 18, 21, 22).
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kararları (E. 2018/4512, K. 2019/11204 ve güncel ilamlar).
Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve İş Mahkemeleri Kanunu Zorunlu Arabuluculuk Hükümleri.