İşverenin İşçinin Çalışma Saatlerini Sürekli Değiştirmesi Haklı Fesih Sebebi Olur mu?

Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik ve İşçinin Haklı Fesih Hakları

İş ilişkisinde çalışma saatleri, iş sözleşmesinin en temel unsurlarından biridir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, işçinin günlük ve haftalık çalışma süreleri, hangi saatler arasında çalışacağı ve vardiya düzeni hem iş sözleşmesinde hem de kanuni düzenlemelerde açıkça yer alır. Ancak uygulamada sıkça karşılaşıldığı üzere, bazı işverenler operasyonel ihtiyaçları veya keyfi yönetim anlayışlarını öne sürerek işçilerin çalışma saatlerini ve vardiyalarını sürekli olarak değiştirmektedir. Sürekli değişen çalışma saatleri, işçinin sosyal hayatını, aile düzenini, dinlenme hakkını ve hatta varsa başka bir iş veya eğitim planlamasını altüst etmektedir. Bu durum hukuki açıdan çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliği taşır. 11 yıllık mesleki tecrübe ve iş hukuku alanındaki dava takiplerimiz sırasında, Gaziantep’teki organize sanayi bölgelerinde ve hizmet sektöründe bu tür uyuşmazlıklarla sıklıkla karşılaşmaktayız. İşverenin işçinin onayını almadan, tek taraflı ve sürekli bir şekilde çalışma saatlerini değiştirmesi, işçiye belirli şartlar altında haklı fesih hakkı tanımaktadır.

Çalışma hayatında işverenler yönetim hakkına dayanarak iş yerinde düzeni sağlama yetkisine sahiptir. Ancak bu yönetim hakkı mutlak ve sınırsız değildir. Kanunlar, dürüstlük kuralı ve Yargıtay içtihatları ile sınırlandırılmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik yapılmasını yazılı şekil şartına bağlamıştır. Buna göre, işveren çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik yapmak istediğinde durumu işçiye yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu bildirimi kabul etmeyen işçi, 6 iş günü içinde fesih hakkını kullanmasa dahi, işverenin bu değişikliği tek taraflı olarak uygulamaya koyması hukuka aykırıdır. Sürekli değiştirilen çalışma saatleri, işçinin hayatını çekilmez hale getirdiğinde, işçi açısından 4857 sayılı Kanun’un 24/II numaralı bendi kapsamında haklı fesih sebebi oluşturur.

İşçinin çalışma saatlerinin sürekli olarak değiştirilmesinin hukuki sonuçları, değişikliğin niteliğine ve işçinin rızasına bağlıdır. Eğer iş sözleşmesinde veya iş yeri iç yönetmeliğinde vardiyalı çalışmaya ilişkin açık, önceden öngörülebilir bir hüküm yoksa veya işveren esnek çalışma saatlerini kötü niyetli bir baskı aracı (mobbing) olarak kullanıyorsa, bu durum işçi için haklı fesih sebebidir. İşçi, bu hukuka aykırı tutum karşısında iş sözleşmesini derhal feshederek kıdem tazminatı talep etme hakkına sahip olur. Ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus hak düşürücü süre ve ispat yüküdür. İşçinin, çalışma koşullarındaki bu esaslı değişikliği öğrendiği günden itibaren 6 iş günü içinde hukuki yollara başvurması veya fesih bildirimini yöneltmesi gerekmektedir. Uzun süre bu duruma ses çıkarmadan çalışmaya devam etmek, zımni (örtülü) kabul anlamına gelebileceği için hak kaybına yol açabilmektedir. Gaziantep Adliyesi iş mahkemelerinde görülen benzer dosyalarda, mahkemeler vardiya çizelgelerinin tek taraflı ve tutarsız şekilde değiştirilmesinin işçinin çalışma barışını ve sağlığını olumsuz etkilediğini dikkate almaktadır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, işverenin işçinin çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapabilmesi için işçinin yazılı onayının alınması zorunludur. İşçinin yazılı onayı alınmadan yapılan sürekli vardiya ve saat değişiklikleri hukuki geçerlilik kazanmaz. Yargıtay, özellikle gece postası çalışmalarında veya işçinin biyolojik ritmini ve aile hayatını tamamen bozacak nitelikteki düzensiz saat değişikliklerinde işçinin haklı fesih hakkını korumaktadır. İşverenin işçiyi sürekli olarak gündüz vardiyasından gece vardiyasına kaydırması ya da her hafta farklı ve belirsiz saatlerde çalışmaya zorlaması, iş şartlarının ağırlaşması demektir. Bu durumda işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğinde, ihbar tazminatına hak kazanamasa da, şartları mevcutsa kıdem tazminatını ve kullandırılmayan fazla çalışma ücretlerini talep edebilir. Bu süreçlerin hukuki güvenlikle yürütülmesi adına işe iade davası rehber niteliğindeki makalelerimizden de faydalanabilirsiniz.

İşverenin İşçinin Yemek Yardımını veya Yemek Kartını Tek Taraflı Olarak Kaldırması Haklı Fesih Sebebi Olur mu? yazımızı okumak için

---

Sürekli Değişen Vardiya Düzeni ve Kıdem Tazminatı Davası

11 yıllık mesleki tecrübemiz süresince takip ettiğimiz somut bir uyuşmazlık, bu konunun pratikteki önemini açıkça ortaya koymaktadır. Gaziantep’te bir tekstil fabrikasında dokuma operatörü olarak çalışan müvekkil, yaklaşık 4 yıl boyunca gündüz vardiyasında çalışmaktayken, iş yerindeki yönetim değişikliğinin ardından sürekli olarak gece ve gündüz vardiyaları arasında, hiçbir düzen olmaksızın haftalık olarak yer değiştirilmeye başlanmıştır. Müvekkilin çalışma saatleri bazen sabah 08:00 akşam 16:00, bazen gece 00:00 sabah 08:00 olacak şekilde düzensizleştirilmiş, bu durum müvekkilin uyku düzenini, sağlık koşullarını ve aile yaşamını olumsuz etkilemiştir. İşverene yapılan sözlü başvuruların sonuçsuz kalması ve yazılı uyarıların dikkate alınmaması üzerine, müvekkil hukuki destek almak üzere büromuza başvurmuştur.

“İşverenin yönetim hakkı, işçinin çalışma koşullarını tek taraflı olarak çekilmez hale getirecek, iş sözleşmesinin esaslı unsurlarını zedeleyecek şekilde kullanılamaz. Çalışma saatlerinin sürekli ve belirsiz bir şekilde değiştirilmesi, işçinin rızası dışında esaslı değişiklik teşkil eder ve haklı fesih imkanı tanır.”

Yürütülen hukuki değerlendirme neticesinde, müvekkil adına işverene ihtarname çekilerek çalışma koşullarındaki esaslı değişikliğin düzeltilmesi talep edilmiş, işverenin bu duruma sessiz kalması üzerine iş sözleşmesi 4857 sayılı Kanun’un 24/II maddesi gereğince haklı nedenle feshedilmiştir. Süreç, sırasıyla şu aşamalardan geçmiştir:

• Öncelikle iş yerindeki vardiya değiiskliklerini gösteren puantaj kayıtları, tanık beyanları ve yazılı mesajlar delil olarak güvence altına alınmıştır.
• Gaziantep Adliyesi arabuluculuk bürosuna başvurularak zorunlu arabuluculuk süreci başlatılmıştır.
• Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması üzerine İş Mahkemesi’nde kıdem tazminatı ve alacak davası ikame edilmiştir.
• Mahkeme, bilirkişi raporları doğrultusunda çalışma saatlerindeki sürekli değişimin esaslı değişiklik niteliğinde olduğuna ve işçinin feshinde haklı olduğuna hükmederek işvereni kıdem tazminatı ödemeye mahkum etmiştir.

---

Sıkça Sorulan Sorular

---

İletişim Bilgileri

• Telefon: 0532 167 09 13

Yasal Uyarı

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (Madde 22, Madde 24)
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Yerleşik İçtihatları
• Türk Borçlar Kanunu