İşe Geç Kalmanın Hukuki Boyutu, Fesih Türleri ve İşçi Hakları Rehberi
İş hayatında en sık karşılaşılan disiplin sorunlarının başında işçinin işe geç gelmesi yer almaktadır. Çalışma saatlerine riayet etmek, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçinin sadakat ve özen borcunun doğal bir gereğidir. Ancak her işe geç kalma eylemi, işverene derhal ve tazminatsız işten çıkarma hakkı vermez. Uygulamada ve Gaziantep Adliyesi bünyesindeki İş Mahkemeleri nezdinde görülen davalarda, geç kalmanın sürekliliği, işin aksamasına yol açıp açmadığı ve işverenin izlediği hukuki usul belirleyici olmaktadır.
İş kanunumuz açısından işten çıkarma iki temel hukuki zeminde değerlendirilir: Haklı nedenle fesih (tazminatsız çıkarma) ve geçerli nedenle fesih (tazminatlı çıkarma). İşçinin işe geç gelmesi kural olarak doğrudan haklı neden sayılmaz; aksine çoğunlukla işyerindeki düzeni ve olumsuz etkileyen davranışlar kapsamında geçerli neden olarak kabul edilir. Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu olarak 11 yıllık mesleki tecrübe ve saha birikimimizle gözlemlemekteyiz ki; yapılan en büyük hata, tek bir geç kalma olayında dahi işçinin kapı önüne konulmasıdır.
İşverenin işçiyi işe geç kalması sebebiyle işten çıkarabilmesi için öncelikle eylemin alışkanlık haline gelmiş (mütemadi) olması gerekir. Tek seferlik veya haklı bir mazerete (trafik kazası, aniden gelişen sağlık sorunu, olumsuz hava koşulları vb.) dayanan geç kalmalar haklı ya da geçerli bir fesih nedeni oluşturmaz. İşverenin bu durumu fesih konusu yapabilmesi için işçiye yazılı ihtar vermiş olması ve işçiden yazılı savunma talep etmesi hukuki bir zorunluluktur.
Haklı nedenle fesih ise ancak geç kalmanın işyerinde telafisi imkansız zararlara yol açması veya işçinin açıkça talimata uymamakta ısrar etmesi durumunda gündeme gelir. İş Kanunu m. 25/II-h maddesi uyarınca işçinin hatırlatıldığı halde görevini yapmamakta ısrar etmesi durumu oluşursa işveren kıdem ve ihbar tazminatı ödemeden sözleşmeyi feshedebilir. Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, geç kalma eyleminin bu boyuta ulaşabilmesi için sık sık tekrarlanması, uyarı verilmiş olması ve işin aksamış olması şarttır.
İşçinin Hakaret İddiasıyla İşten Çıkarılmasında İspat Yükü Kimdedir? Yargıtay’ın Güncel Yaklaşımı yazımızı okumak için
Süreç içerisinde işveren tarafından feshin son çare olması (ultima ratio) ilkesine uyulması zorunludur. İşveren doğrudan fesih yoluna gitmeden önce işçiyi uyararak çalışma saatlerine uymasını istemeli, durumun devamı halinde disiplin cezası uygulamalıdır. Bu aşamalar geçilmeden yapılan doğrudan fesihler, Gaziantep İş Mahkemeleri tarafından geçersiz fesih olarak değerlendirilmekte ve işçinin lehi yönünde işe iade veya tazminat kararları verilmektedir.
İşçinin savunmasının alınması, 4857 sayılı Kanun’un 19. maddesi gereğince zorunludur. Savunma alınmadan yapılan fesihler, gerekçe ne kadar haklı olursa olsun usulen geçersiz sayılır. İşverenin işçiye yazılı olarak geç kaldığı gün ve saatleri belirtip “Neden geç kaldığınız hususundaki yazılı savunmanızı sununuz” şeklinde bildirim yapması gerekir. İşçinin makul bir mazeret sunması durumunda fesih işlemi hukuka aykırı hale gelecektir.
İşe geç kalma sebebiyle işten çıkarılan bir işçi için ilk başvurulması gereken hukuki yol zorunlu arabuluculuk sürecidir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak kanuni bir şart olup, anlaşma sağlanamaması halinde 1 ay içinde işe iade davası veya 5 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde tazminat davaları açılabilir. Büromuz, bu tür hassas süreçlerde müvekkillerine hukuki netlik sağlamaktadır.
Emsal Yargıtay Kararı ve Somut Olay İncelemesi
Olayın Özeti:
Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren bir tekstil fabrikasında 4 yıldır dokuma ustası olarak çalışan müvekkil adayı (İşçi A), son 6 ay içerisinde farklı tarihlerde toplam 4 kez işe 15 ila 30 dakika arasında değişen sürelerle geç kalmıştır. İşverenlik, işçinin son geç kalışının ardından tutanak düzenlemiş ve aynı gün içinde İş Kanunu m. 25/II (Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) uyarınca iş akdini tazminatsız olarak feshetmiştir. İşçinin geçmişte yazılı bir ihtarı bulunmamakta, sadece sözlü olarak uyarıldığı iddia edilmektedir. Ayrıca son geç kalma olayında işçiden yazılı savunma alınmamıştır.
Hukuki Değerlendirme ve Analiz:
Büromuza başvuran işçi A’nın dosyası 11 yıllık mesleki tecrübe ışığında ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin emsal kararları çerçevesinde incelenmiştir:
- Haklı Fesih Unsurlarının Yokluğu: İşçinin 6 ayda 4 kez işe geç gelmesi bir devamsızlık değil, geç kalmadır. İşverenin bunu doğrudan m. 25/II kapsamında tazminatsız fesih sebebi yapması hukuka aykırıdır. Eylemin boyutu işyerinde üretimi durdurmamış veya büyük bir zarara yol açmamıştır.
- Savunma Hakkının İhlali: İşveren m. 19 uyarınca işçinin yazılı savunmasını almamıştır. Savunma alınmadan yapılan fesihler usul yönünden geçersizdir.
- İhtar Eksikliği: Sözlü uyarılar hukuken ispatı zor niteliktedir. İşçiye daha önce işe geç geldiği için yazılı ihtar verilmemiş, eylemin tekrarı halinde sözleşmenin feshedileceği açıkça ihtar edilmemiştir. Feshin son çare olması ilkesi çiğnenmiştir.
Sonuç ve Yargılama Süreci:
Tarafımızca Gaziantep İş Mahkemesi’nde açılan işe iade ve kıdem-ihbar tazminatları talepli davada; mahkeme Yargıtay içtihatlarına paralel olarak, işçinin eyleminin haklı fesih değil en fazla geçerli neden oluşturabileceğine, ancak yazılı savunma alınmaması ve önceden yazılı ihtar bulunmaması sebebiyle feshin usulen ve esastan geçersizliğine karar vermiştir. Müvekkile tüm tazminat hakları ve boşta geçen süre tazminatı ödenmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. İşe kaç kez geç kalırsam işten çıkarılabilirim?
Kanunda spesifik bir sayı belirtilmemiştir. Ancak Yargıtay uygulamalarında geç kalmanın bir alışkanlık (mütemadi) haline gelmesi aranır. Belirli aralıklarla tekrarlanan, işyerindeki düzeni ve iş akışını bozan geç kalmalar yazılı ihtar verilmek kaydıyla geçerli fesih nedeni sayılır. Tek bir defa geç kalmak işten çıkarma sebebi yapılamaz.
2. İşe geç kaldığım için işveren beni tazminatsız kovabilir mi?
Kural olarak işe geç kalmak haklı fesih (tazminatsız çıkarma) sebebi değildir; geçerli fesih (tazminatlı çıkarma) sebebidir. İşveren sizi işten çıkarsa dahi kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı haklarınızı ödemek zorundadır. Sadece geç kalmanın işyerine ağır zarar vermesi veya yazılı talimata rağmen ısrarla reddedilmesi gibi istisnai durumlarda tazminatsız fesih gündeme gelebilir.
3. İşe geç geldiğimde servis geciktiyse sorumluluk bana mı aittir?
Hayır. İşveren tarafından sağlanan servis aracının arızalanması, kaza yapması veya gecikmesi işçinin kişisel kusuru sayılamaz. Bu tür durumlarda işçiye disiplin cezası verilemez veya geç kalma sebebiyle fesih işlemi uygulanamaz.
4. İşe geç kaldığım için benden savunma istenmeden işten çıkarılırsam ne yapmalıyım?
Savunma alınmadan yapılan fesihler İş Kanunu m. 19 uyarınca geçersizdir. İşten çıkarıldığınız tarihten itibaren 1 ay içerisinde zorunlu arabuluculuk başvurusunda bulunmalı, arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa Gaziantep İş Mahkemeleri nezdinde işe iade davası açmalısınız.
İletişim Bilgileri:
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 4857 Sayılı İş Kanunu (m. 18, m. 19, m. 25)
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kararları
- T.C. Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı Yayınları
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.