İş hayatında sıklıkla karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, işçinin işyerine ait araç, gereç veya makinelerle çalışırken meydana getirdiği hasardır. Özellikle üretim tesislerinin yoğun olduğu Gaziantep sanayi bölgesinde ve nakliye sektöründe çalışan emekçiler, bir anlık dalgınlık veya kaza sonucu ciddi maddi zararlarla karşı karşıya kalabilmektedir. Bu tür durumlarda işverenlerin ilk başvurduğu yöntem genellikle işçinin maaşından tek taraflı olarak kesinti yapmak veya zarar miktarını doğrudan işçinin hak ettiği tazminatlardan düşmektir. Ancak 4857 sayılı İş Kanunu ve emsal Yargıtay kararları uyarınca, işverenin işçi ücreti üzerinde dilediği gibi tasarruf etmesi açıkça yasaklanmıştır. 11 yıllık mesleki tecrübemiz ışığında vurgulamak gerekir ki, işveren tek taraflı kararla işçinin maaşından zarar kesintisi yapamaz.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 38. maddesi uyarınca işveren, işçi ücretinden ancak sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirtilen sebeplerle ve ceza şartı olarak kesinti yapabilir. Ancak bu kesinti dahi mevzuatla sınırlandırılmıştır. Kanun metnine göre işçinin aylık ücretinden yapılacak ceza kesintisi iki günlük kazancından fazla olamaz. Bir araç veya makinede meydana gelen zararın doğrudan işçinin maaşından “zarar tazmini” adı altında kesilmesi ise hukuken tamamen geçersizdir. Borçlar Kanunu’nun 407. maddesi de işverenin işçiden olan alacakları ile ücret borcunu ancak işçinin açık ve yazılı rızasıyla takas edebileceğini düzenlemektedir. İşçinin zarara uğratma anından sonra vereceği özgür ve yazılı muvafakati olmaksızın maaştan yapılan her türlü kesinti hukuka aykırıdır.
İşçinin işyerinde kullandığı bir araca veya makineye zarar vermesi durumunda işverenin başvurabileceği hukuki yollar ve haklı fesih imkanları ise sınırlıdır:
- Zararın Miktarı ve Haklı Fesih Sınırı: İş Kanunu’nun 25/II-i maddesi uyarınca, işçinin kendi isteği veya savsaması (ihmali) yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri kendi otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması halinde işveren sözleşmeyi derhal haklı nedenle feshedebilir.
- Kusur Oranının Tespiti: Hasarın meydana gelmesinde işçinin kastı mı, ihmali mi yoksa işyerindeki teknik aksaklıklar ve bakımsızlık mı etkili olmuştur sorusu hayati önem taşır. İşverenin iddia ettiği zarar miktarını ve işçinin kusur oranını bağımsız bilirkişi incelemesi ile kanıtlaması gerekir.
- İşverenin Dava Açma Hakkı: İşveren, oluşan zararın tazmini için işçinin maaşını kesmek yerine, genel hükümler çerçevesinde işçiye karşı tazminat davası açmak veya rıza yoksa icra takibi başlatmak zorundadır.
Gaziantep İş Mahkemeleri nezdinde görülen davalarda da sıkça gözlemlediğimiz üzere, işverenler zararı gerekçe göstererek işçinin tazminatsız çıkışını vermekte veya işçiyi borçlandırıcı kağıtlar imzalamaya zorlamaktadır. İşçinin baskı altında imzaladığı “maaşımdan kesilsin” şeklindeki taahhütler veya ibranameler (ibra sözleşmesi / işvereni ibra etme belgesi) yargılama aşamasında irade fesadı gerekçesiyle geçersiz sayılabilmektedir. İşveren, makinenin amortisman payını, normal kullanım aşınmasını ve işyerinin alması gereken iş güvenliği tedbirlerini göz ardı ederek zararın tamamını işçiye yükleyemez.
Gaziantep Sanayi Bölgesinde Dokuma Makinesine Zarar Veren İşçi Uyuşmazlığı
11 yıllık saha ve dava tecrübemiz kapsamında karşılaştığımız somut bir olayda; Gaziantep Organize Sanayi Bölgesi’nde faliyet gösteren bir tekstil fabrikasında dokuma ustası olarak çalışan müvekkil Ahmet Bey (isim değiştirilmiştir), kullandığı dokuma makinesinde meydana gelen mekanik bir arıza nedeniyle üretim hattında yüksek miktarda maddi hasara yol açmıştır. İşveren, arızanın müvekkilin dikkatsizliğinden kaynaklandığını iddia ederek, makinenin tamir masrafı olan 120.000 TL’yi müvekkilin hak ettiği son üç aylık maaşından ve birikmiş kıdem tazminatından tek taraflı olarak kesmiş, ardından müvekkilin iş akdini 4857 sayılı Kanun’un 25/II-i maddesi gereğince tazminatsız olarak feshetmiştir.
Müvekkilin başvurusu üzerine Gaziantep İş Mahkemesi nezdinde açtığımız işçilik alacakları ve haksız fesih davasında, mahkemece işyerinde uzman bilirkişi heyeti ile keşif yapılmıştır. Yapılan incelemeler ve sunulan teknik raporlar sonucunda şu hususlar tespit edilmiştir:
“İşverenin dokuma makinesinin periyodik bakımlarını zamanında yaptırmadığı, makinedeki emniyet sensörlerinin arızalı olduğu ve işçiye gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verilmediği anlaşılmıştır. Oluşan zararda işverenin %70 oranında müteferrik kusurlu olduğu, işçinin ise kaçınılabilir ihmali nedeniyle yalnızca %30 oranında kusurunun bulunduğu belirlenmiştir. Ayrıca işçinin aylık net ücretinin 30 günlük tutarının, kendi kusuruna düşen zarar miktarını karşıladığı kanıtlanamamıştır.”
İşçinin İşveren Tarafından Zorunlu Eğitime Gönderilmesi ve Eğitim Bedelinin Ücretinden Kesilmesi Hukuka Uygun mudur? Yargıtay’ın Yaklaşımı yazımızı okumak için
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatları doğrultusunda yerel mahkeme; işverenin işçi ücretinden ve tazminatından tek taraflı olarak yaptığı kesintinin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. İşverenin, işçinin rızası olmadan takas ve mahsup yapamayacağı vurgulanarak, kesilen tüm ücretlerin ve haksız fesih nedeniyle ödenmeyen kıdem ve ihbar tazminatlarının faiziyle birlikte işçiye ödenmesine hükmedilmiştir. Bu karar, işverenin zarara uğradığı iddiasıyla kendi adaletini sağlayamayacağını ve yargı kararı olmaksızın işçi maaşına el koyamayacağını net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İşveren, verdiğim zarar karşılığında maaşımdan kesinti yapmak isterse ne yapmalıyım?
İşverene kesinlikle yazılı bir muvafakat veya kesinti kabul beyanı vermemelisiniz. Tek taraflı yapılan kesintiler hukuka aykırı olduğundan, bordronuzu “zarar kesintisi ihtirazı kayıtla” imzalayabilir veya doğrudan noter kanalıyla ihtarname çekerek kesilen ücretinizin iadesini talep edebilirsiniz.
Şirket aracılığıyla kaza yaptım, araç hasarını işveren maaşımdan kesebilir mi?
Hayırlı bir iş esnasında şirket aracıyla kaza yapılması halinde, işçinin kastı veya ağır kusuru (alkollü araç kullanımı, ehliyetsizlik vb.) yoksa kusur oranına bakılır. İşveren kaskodan veya sigortadan karşılanmayan zararı doğrudan maaşınızdan kesemez; ancak rızanız yoksa genel mahkemelerde dava açarak talep edebilir.
Zarar miktarı maaşımdan çok yüksekse işveren beni hemen işten çıkarabilir mi?
İşçinin kendi kusuruyla neden olduğu zarar miktarı, işçinin 30 günlük brut/net ücret tutarını aşıyorsa işveren İş Kanunu 25/II-i uyarınca derhal haklı nedenle fesih yapabilir. Ancak kusur oranı ve zarar miktarının tespiti işverenin soyut iddiasıyla değil, teknik bilirkişi raporuyla kanıtlanmalıdır.
İş hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci nasıl işler?
Maaştan yapılan haksız kesintiler veya haksız fesih durumlarında dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurulması yasal bir zorunluluktur. Gaziantep Adliyesi Arabuluculuk Bürosu nezdinde yürütülen bu süreçte taraflar anlaşamadığı takdirde İş Mahkemesi’nde dava açma hakkı doğar.
İletişim Bilgileri:
Avukat Abdulkadir Akıllar Hukuk Bürosu
Telefon: 0532 167 09 13
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 4857 Sayılı İş Kanunu (Madde 25, 38).
- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (Madde 407).
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kararları.
Aklınıza takılan tüm soruları sorabilirsiniz. Yorum yapmaktan çekinmeyin.