Deneme Süresinde İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?

Deneme Süresinde Fesih Süreci ve İşçinin Yasal Haklarının Kapsamı

İş hukukumuzda deneme süresi, hem işçinin işyerine ve çalışma koşullarına uyum sağlamasını hem de işverenin işçinin performansını ve liyakatini ölçmesini amaçlayan geçici bir hukuki aşamadır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca taraflar, iş sözleşmesine bir deneme kaydı koyabilirler. Kanuni düzenlemeye göre bireysel iş sözleşmeleri ile bu süre en çok iki ay olarak belirlenebilirken, toplu iş sözleşmeleri ile bu sürenin üst sınırı dört ay olarak kararlaştırılabilmektedir. Bu süreçte hem işçi hem de işveren, sözleşmeyi herhangi bir bildirim süresine uymak zorunda kalmaksızın ve tazminatsız olarak feshetme hakkına sahiptir. Ancak deneme süresi içinde olunması, işçinin tamamen hak arama hürriyetinden yoksun kaldığı veya hiçbir yasal hakkının bulunmadığı anlamına kesinlikle gelmemektedir. İş hayatında sıklıkla karşılaşılan en büyük yanılgı, deneme süresindeki işçinin hiçbir hakkının olmadığı düşüncesidir. 11 yıllık mesleki tecrübe ve saha deneyimimiz göstermektedir ki, bu dönemde işten çıkarılan birçok işçi, yasal haklarını bilmediği için ciddi ekonomik kayıplara uğramaktadır.

Deneme süresi içerisinde iş sözleşmesi feshedilen bir emekçinin işyerinde fiilen çalıştığı her bir günün karşılığı olan ücrete hak kazanması mutlak bir kanuni zorunluluktur. İşveren, deneme süresi gerekçesiyle işçinin hak ettiği net ücreti ödemekten imtina edemez. Bununla birlikte, işçinin bu dönemde yaptığı fazla mesai (haftalık 45 saati aşan çalışmalar), ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) günlerinde gerçekleştirdiği çalışmalar ile varsa hafta tatili çalışmaları da eksiksiz olarak hesaplanıp kendisine ödenmelidir. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, deneme süresindeki işçinin sigorta girişinin yapılması da yasal bir yükümlülüktür. İşçinin işe başladığı ilk günden itibaren Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) bildiriminin yapılması ve primlerinin yatırılması zorunlu olup, “deneme süresinde sigorta yapılmaz” şeklindeki yaygın uygulama tamamen hukuka aykırıdır. Bu tür durumlarda işçilerin hak kaybına uğramaması adına yasal yollara başvurması gerekmektedir.

Deneme süresinde fesih hakkı işverene geniş bir serbesti tanıyor gibi görünse de, bu hak mutlak ve sınırsız bir hak değildir. Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde yer alan dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı, iş hukukundaki deneme süreli fesihler için de geçerlidir. Örneğin; bir işçinin etnik kökeni, dini, cinsiyeti veya hamilelik durumu gibi ayrımcılık yasağına aykırı gerekçelerle deneme süresi içinde işten çıkarılması durumunda işveren hukuki sorumluluktan kaçamaz. Bu tür durumlarda işçi, İş Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenen ayrımcılık tazminatı veya hakkın kötüye kullanılması tazminatı talebinde bulunabilir. Gaziantep yerelindeki sanayi tesislerinde ve ticari işletmelerde, deneme süresi adı altında işçilerin güvencesiz ve hakları ödenmeden çalıştırıldığı vakalarla sıklıkla karşılaşmaktayız. Gaziantep Adliyesi ve yerel iş mahkemelerinin yerleşik uygulamalarında da işçinin fiili çalışmasının ispatlanması halinde, deneme süresinde dahi olsa tüm ücret ve yan hakların tahsiline karar verilmektedir. Dolayısıyla, deneme süresinde hakları ihlal edilen işçinin izlemesi gereken ilk hukuki adım zorunlu arabuluculuk mekanizmasını işletmektir.

---

Deneme Süresinde Kıdem ve Ücret Alacağı Uyuşmazlığı

Olay: İşçi (M.B.), Gaziantep Başpınar Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren bir tekstil fabrikasında “dokuma ustası” olarak 1,5 ay süreyle çalışmıştır. İş sözleşmesinde 2 aylık deneme süresi öngörülmüştür. İşveren, 45. günün sonunda işçinin performansının yetersiz olduğunu ileri sürerek sözleşmeyi sözlü olarak feshetmiş ve “deneme süresi içinde olduğun için tazminatın ve ücret alacağın bulunmuyor” diyerek işçiye herhangi bir ödeme yapmamıştır. Ayrıca işçinin bu süreçte haftalık 55 saat çalıştığı ve pazar günleri de mesaiye çağrıldığı, ancak bu çalışmaların bordroya yansıtılmadığı tespit edilmiştir.

Hukuki İnceleme ve Çözüm: İşçi (M.B.), haklarının tahsili amacıyla ofisimize başvurmuştur. Yapılan incelemede, deneme süresinde ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı (en az 1 yıllık çalışma şartı nedeniyle) doğmayacağı taraflara hukuki ağırlığıyla izah edilmiştir. Ancak işçinin içeride kalan 45 günlük net ücreti, her hafta yaptığı 10 saatlik fazla mesai alacağı ve hafta tatili ücretlerinin ödenmesi gerektiği belirlenmiştir. İşverenin sigorta primlerini eksik yatırdığı da kayıtlardan anlaşılmıştır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre: Deneme süresi, işçinin iş hukukundan doğan temel ücret, fazla çalışma ve genel tatil ücreti gibi haklarını ortadan kaldırmaz. İşçi, deneme süresi içinde gerçekleştirdiği tüm çalışmaların karşılığını kusursuz bir şekilde talep etme hakkına haizdir. İşverenin aksi yöndeki uygulamaları hakkın kötüye kullanılması teşkil eder.

Bu kapsamda, öncelikle Gaziantep Arabuluculuk Bürosu üzerinden zorunlu arabuluculuk süreci başlatılmıştır. Yapılan müzakerelerde, işçinin işyerine giriş çıkış saatlerini gösteren kamera kayıtları ve emsal ücret araştırmaları delil olarak sunulmuştur. 11 yıllık mesleki tecrübe ve stratejik arabuluculuk yönetimi neticesinde, işveren dava açılması halinde karşılaşacağı yargılama giderleri ve faiz yükünü görerek uzlaşma masasına oturmuştur. Arabuluculuk faaliyeti sonucunda işçinin 45 günlük ücreti, fazla çalışma alacakları ve hafta tatili ücretleri net olarak hesaplanarak işçiye tek seferde ödenmiştir. Böylece uyuşmazlık, iş mahkemelerinin uzun yargılama süreçlerine gerek kalmadan, arabuluculuk aşamasında kesin olarak çözüme kavuşturulmuştur.

---

Sıkça Sorulan Sorular

İletişim Bilgileri:

• Telefon: 0532 167 09 13
• Adres: Gaziantep

Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İş hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Hukuki Kaynaklar:

• 4857 sayılı İş Kanunu (Madde 15, 5, 41)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Emsal Kararları